EHL-I SUNNET PINARI - 4 MEZHEP İMAMLARIMIZ

   
 
  MÜZİKSİZ İLAHİ RADYO GEZİ
  KONULARI SESLİ DİNLE*
  TAM İLMİHAL SEADETİ EBEDİYYE
  HAKİKAT KİTAPEVİ VE BİZİMSAHİFE.ORG
  ANA BABA EŞ EVLAT HAKKI
  DİNİMİZİSLAM.COM RADYOSU VE HUZUR TV
  Ana Sayfa
  AÇIKLAMA-FAYDALI LİNKLER
  ILETISIM
  ZIYARETCI DEFTERI
  FAYDALI SITELER
  KÜTÜPHANE
  MUKADDES EMANETLER
  İSLAMA SUİKASTLER-C.R.A.
  IIIII=1.BÖLÜM=IIIIIIII
  EMRİ MAĞRUF*
  İMAN NEDİR-NASIL İNANILIR
  iman nedir 2
  EHLİ SÜNNET İTİKADI
  EHLİ SÜNNET KİTAPLARIN TANITIMI
  tevhid ve kelam
  CİHAD
  cihad-kütübü sitte
  cihad ahlakı
  HER KİTAP OKUNMAZ
  ESMAUL HÜSNA*
  ALLAHA TAM İMAN
  ALLAHIN SIFATLARI
  YARATMAK ALLAHA MAHSUSDUR
  ALLAH SEVGİSİ -KORKUSU
  ALLAH GAYBI BİLİR*
  ALLAH VE ADALET
  ALLAHA ULAŞMAYI DİLEMEK VE HİDAYET
  ALLAHIN VARLIĞININ ISBATI
  ALLAHIN VARLIĞINI HERKESİN ANLATABİLMESİ ŞARTMIDIR
  HUBBU FİLLAH BUĞDU FİLLAH*
  MELEKLER KIZ- KANATLI DEĞİLDİR
  KİTAPLARA İMAN
  PEYGAMBERLERE İMAN
  nebiler silsilesi O.N.T1
  nebiler silsilesi ont 2
  KAİNATIN EFENDİSİ
  KAİNATIN EFENDİSİ 2
  kainatın efendisi-s.suruç
  PEYGAMBERİMİZİN HAYATI*
  PEYGAMBERİMİZİN HAYATI 2
  PEYGAMBERİMİZİN ÖZELLİKLERİ
  PEYGAMBERİMİZİ TANIMAK
  PEYGAMBERİMİZİN EVLİLİKLERİ
  PEYGAMBERİMİZİN MUCİZELERİ
  PEYGAMBER SEVGİSİ
  PEYGAMBERLERİN HAYATLARI
  PEYGAMBERİMİZİN DİLİNDEN HZ. MEHDİ
  rahmet peygamberi o.n.t
  hz.muhammed O.N.T-1
  hz.muhammed O.N.T-2
  peygamberimize iftiralar
  PEYGAMBERİMİZİN AHLAKI
  PEYG.HAY.SESLİ 3
  peygamberimizin hayatı***
  RESULULLAH KURANI AÇIKLADI
  HZ.İBRAHİMİN BABASI AZER-HANİF DİNİ
  PEYGAMBERİMİZ M ORUÇ-SMRK
  PEYG.TARİHİ M. ORUÇ
  MADDELİ HADİSLER
  KUTLU DOĞUM
  SİYERİ NEBİ
  TENBİHAT
  UNUTULAN SUNNETLER*
  ASRI SAADET
  S.SURUÇ-PEYG.HAYATI 1
  S.SURUÇ-PEYG.H.-2
  AHİRET GÜNÜNE İMAN
  KABİR ZİYARETİ VARDIR
  KABİR AZABI VARDIR
  CENNET-CEHENNEM
  CENNETLE MÜJDELENENLER*
  KIYAMET ALAMETLERİ
  KIYAMET GÜNÜ
  HZ.İSA GELECEK 1
  HZ İSA GELECEK 2
  HZ. İSA GELECEK 3
  HZ MEHDİ GELECEK 1
  hz.mehdi gelecek 2
  DECCALDE GELECEKTİR
  KADERE İMAN-ŞER
  KADER SAPIKLARI
  .KAZAYA RIZA
  KÜFRE DÜŞÜREN SÖZLER
  KÜFR HALLERİ 2
  DİNİMİZ VE ÖZELLİKLERİ
  DİNİ DOĞRU BİLMENİN ÖNEMİ*
  İLMİN ÖNEMİ
  ALİMİN KIYMETİ
  DİNİ EMİRLERDE MANTIK ARAMAK
  AKIL HERKESDE AYNI DEĞİL
  RÜYA İLHAM DİNDE SENET OLMAZ
  YAHUDİLİK
  HIRISTIYANLIK
  kafirler ebedi cehennemde
  İLK İNSAN VAHŞİ DEĞİLDİ
  TEFSİR KİTAPLARI*
  AYETLERİ EHLİ SÜNNETE GÖRE AÇIKLAMALI
  ZÜLKARNEYN ALEYHİSSELAM -VELİ
  İSLAMİYET NEDİR?
  İSLAM ÜLKELERİ***
  TEVHİD-d.zorlama
  MÜÇDEHİD KİMDİR
  KIYAMET VE AHİRET
  CEVAP VEREMEDİ
  ŞEVAHİDİ NÜBÜVVE
  akaid 1
  akaid 2*
  FELSEFE İSLAMDA OLMAZ-ibni hazm-rüşt
  ibni tüfeyl(ilk felsefi romancı)
  SOHBETİN ÖNEMİ
  PEYGAMBERİMİZİ ÖĞMEK
  HİCRET
  EBU ZER---
  ELMALI
  nezih itikat
  İLMİHAL OKUMAK
  ALİMİN ÖNEMİ 2
  222222
  2222222
  22222222
  222222222
  2222222222
  K.MUCİZELERİ
  IIIII=2.BÖLÜM=IIIIIII
  TECVİD
  KURANI KERİM MUCİZESİ
  kuranmucizeleri.com
  KURANIN ÖZELLİKLERİ
  kuranın özellikleri-2
  kuranı kerim bilgileri*
  KURANI HERKES ANLAYABİLİRMİ
  İLK MEAL BASIMI
  MEAL OKUMAK(tam)
  MEALİ OKUMAK (genel)
  eygi-meal
  KURANI KERİM KİM İÇİN İNDİ
  KURAN TERCÜME EDİLEBİLİRMİ?
  KURAN OKUMANIN ÖNEMİ
  KURANDA MECAZ
  KURANI KERİMİN YAZILMASI
  meal savunmaları
  KURAN İSLAMI diyenler
  İSLAMİYET NAKİL DİNİDİR
  ATEİST DİYORKİ 1***
  ATEİST DİYORKİ 2
  ateizmin eleştirisi(hazn.)
  SURELERİN FAZİLETLERİ
  kuranda akıl
  İSLAM DER İTİKAT
  1051****
  1052
  1049---
  İMAMI AZAM VE BÜYÜKLÜĞÜ
  İMAMI AZAM VE FIKIH
  İMAMI AZAM VE HADİS
  iki yıl olmsaydı numan helak olurdu
  imamı azam hayatı
  İMAMI EBU YUSUF
  DİNİMİZ FENNİ EMREDER
  FEN VE TEKNİĞİN DİİNİMİZDEKİ YERİ
  MÜSLÜMANLAR NİÇİN GERİ KALDI
  MATBAANIN GEÇ GELMESİ
  EBU HUREYRE
  HZ AİŞE YAŞI -IFK
  fatiha- nesh
  BEYDAVİ
  3
  33
  333
  3333
  33333
  333333
  3333333
  33333333
  333333333
  3333333333
  ====3.BÖLÜM====
  VEHHABİYE NASİHAT
  VEHHABİLİK ve YANLIŞLARI
  VEHHABİLER HIRISTIYAN GİBİ İNANIYOR
  veh.red.woordpres.com
  İNGİLİZ CASUSUNUN İTİRAFLARI
  SELEFİYECİLİK*
  GÜNAH İŞLEYEN KAFİRMİ ?*
  RUH ÖLMEZ ÖLÜ İŞİTİR REENKARNAYON YOKTUR
  ŞEFAAT VE VESİLE*
  şefaat üzerine
  TEVESSÜL-VESİLE
  RESULULLAHI ÖVEN KAFİRMİ OLUR?
  MUBAREK GECELER UYDURMA(BİDAT)DEĞİLDİR
  MUCİZE KERAMET
  SEBEPLERE YAPIŞMAK DİNİN EMRİ
  İNTİHAR ETMEK
  FAL-BÜYÜ-UĞURSUZLUK YOKTUR CİN VARDIR
  NAZAR VARDIR
  TÜRBE YAPMAK CAİZDİR
  HACILARA DAĞITILAN KİTAPLAR
  TENASSUH YOKTUR
  BOZUK DİNLER- 73 FIRKA
  RECM AYETİ VARDIR
  DİNDE ZORLAMA VARMI?
  ŞİA YA CEVAPLAR
  ÖLÜLER İŞİTİR- RUHUNA OKUNURMU?
  ŞİRK NEDİR
  CİN HAKKINDA
  SULTANA İSYAN
  İLHAM SENET DEĞİL
  fetret ehli-kuytul
  BÖLÜCÜYE ALDANMA
  FİTNE
  SİYER
  ****İBNİ SEBE
  SAİD NURSİ
  cevşenin tarihi
  4
  44
  444
  4444
  44444
  444444
  4444444
  44444444
  ====4.BÖLÜM====
  MEZHEBE DAİR HER ŞEY
  MEZHEPLERİN OLUŞUMU 1
  MEZHEPLER TARİHİ
  PEYGAMBER ZAMANINDA MEZHEP
  DİNDE NAKİL ESASDIR
  BİZİM İÇİN DELİL MEZHEBİMİZİN HÜKÜMLERİDİR
  SÜNNETDE DELİLDİR
  sünnetde delildir-2
  sünnetde delildir 3
  sünnetde delildir 4
  İTİKATTA VE AMELDE MEZHEBİMİZ
  KELAM İLMİ
  İMAMI MATURUDİ
  İMAMI EŞARİ
  maturudi -eşari nüansları
  4 MEZHEP İMAMLARIMIZ
  DÖRT DELİL DÖRT MEZHEP
  MEZHEP TAKLİDİ RAHMETTİR
  MEZHEPSİZLERİ TANIMAK*
  BAZI MEZHEPSİZLER
  DİNDE REFORM 1
  DOĞRUYU BULMAK-eygi diyanet
  DİNLERARASI DİYALOĞ-1
  DİNLERARASI DİYALOĞ-2
  M.Ş.EYGİ-DİYALOĞ
  FETHULLAH GÜLEN*
  GÜLEN -DİYALOĞ
  BİDAT NEDİR
  HOPARLÖR-EZAN BİDATI
  19 CU-HARİCİ-ŞİA
  İBNİ TEYMİYYE VE YOLUNDAKİLER
  SEYYİD KUTUP mezhepsizmi?
  seyit kutubu savunanların iftiraları
  B.BAYRAKLI-S.ATEŞ
  HAMİDULLAH-ELİAÇIK
  HAYRETTİN KARAMAN
  MEVDUDİ..CARULLAH
  ***İKİ MEHMET AKİF-
  M.İSLAM(SIZ)OĞLU
  ALDANMAYALIM.NET*
  DİN-TARİH TEST BİLGİSİ
  M.LİNKS-M.ESET
  BURÇ VE FAL HURAFELERİ
  A.BAYINDIR-A.ŞERİATİ
  NİÇİN MÜSLÜMAN OLDULAR*
  SABATAY-BABİLİK
  YUSUF EL-KARDAVİ
  SAPIKLARA REDDİYELE
  TARİHSEL- FAZLIRAHMAN
  diyanetin ve tefsiri
  süleyman ateş-M.KÖYLÜOĞLU
  AFGANİ--ALBANİ
  gaspıralı -N.HATİPOĞLU
  ramazan el buti**
  reşit rıza
  **********uuu
  nureddin
  Ö.NASUHİ-c.yıldırım
  İKBAL- ABDUH
  s. uludağ
  SAPITANLAR.TR.GG
  NAZIM HİKMET*
  A.HULUSİ-İ.HAKKI
  AHMET NAZİF SAPIĞI
  M.EBU ZEHRA SAPIĞI
  DİN CAHİLİNE CEVAP*
  BATININ İKİ YÜZÜ*
  DİYALAĞ-BURHAN
  5
  55
  555
  5555
  55555
  555555
  5555555
  ===5.BÖLÜM===
  HADİS ALİMLERİ
  UYDURMA HADİS OLMAZ*
  HADİS TARİHİ
  HADİS USULÜ
  40 HADİS
  HADİS EL KİTABI
  KÜTÜBÜ SİTTE
  EL LÜLÜ VEL MERCAN
  RAMÜZ EL EHADİS
  RİYAZÜS-SALİHİN
  HADİS ANSİKLÖPEDİSİ
  SÜNENİ TİRMİZİ
  MUVATTA-İMAI MALİK
  HADİS-TAHAVİ
  HADİS-TAHAVİ 2
  ALFEBETİK HADİS
  BULUĞÜL MERAM
  CAMİUL EHADİS
  SAHİHİ BUHARİ
  CAMİÜL EHADİS
  SÜNENİ İBNİ MACE
  SAHİHİ MÜSLİM
  SÜNENİ TİRMİZİ
  SÜNENİ DARİMİ
  SÜNENİ NESAİ
  SÜNENİ EBU DAVUT
  RUDANİ-AVM
  6-
  66-
  666
  6666
  66666
  ====6.BÖLÜM====
  HZ EBUBEKİRE İFT
  AHMET DAVUTOĞLU HOCA
  SERAHSi-SUYUTİ-BİRGİVİ
  HADİMİ-BUHARİ
  İNSANIN KIYMETİ VE ÜSTÜNLÜK SIRASI
  HAK SÖZÜN VESİKALARI
  EHLİ BEYTİ SEVMEK İMANDAN*
  EHLİ BEYTİ SEVMEK İMANDANDIR
  ESHABI KİRAM
  ESHABI KİRAM 2
  öyle bir rahmetki ONT
  İSLAMDA İLK FİTNE
  GADİRİhum-FEDEK B.
  MÜMİN KAFİR
  MÜSLÜMANLARIN İKİ GÖZBEBEĞİ
  HZ.MUAVİYE VE HALİFELİK
  12 İMAM VE HARİCİLER
  RESULULLAHIN AKRABALARI
  SİLSİLEİ ALİYE BÜYÜKLERİ
  İMAMI RABBANİ VE M.MASUM HZ.
  MEKTUBAT VE MEAD
  3 ABDULLAH-mubarek-dehlevi- tusteri
  İMAMI GAZALİ-1
  İMAMI GAZALİ 2
  İ.GAZALİ KİTAPLARI
  A.K.GEYLANİ HAYATI
  A.K.GEYLANİ KİTAPALRI
  MARUFU KERHİ*
  İBNİ ARABİ VE VAHDET
  İBNİ ARABİ 2
  hz.mevlana 2
  HZ.MEVLANA
  mevlana ve şems
  MESNEVİ-KISSA*
  abı hayat-o.n.t.mesnevi
  MEVLANA HALİDİ BAĞDADİ
  HACI BEKTAŞI VELİ
  AZİZ MAHMUD HÜDAİ
  FAHREDDİN RAZİ
  EMİR SULTAN HZ.
  ŞİHABÜDDİN SÜHREVERDİ HZ.
  ARVASİLERİN ŞECERELERİ
  BÜYÜK SEYYİDLER VE KABİRLERİ
  SEYYİD FEHİM ARVASİ
  ABDULHAKİM ARVASİ HZ.
  H.HİLMİ IŞIK İSTANBULİ HZ.
  SOMUNCU-TERZİ BABA
  HACI BAYRAMI VELİ HZ.
  BEYAZIDI BESTAMİ HZ.
  ORHAN KARMIŞ VE KURAN TEFSİRİ(SESLİ)
  SEYYİD AHMET ARVASİ*
  BAHAEDDİN NAKŞİBEND
  AHMET MEKKİ EFENDİ
  AHMED YESEVİ HZ.
  SEYYİD EMİR KÜLAL
  MEHMET DARENDE HİZMET ADAMI
  FUDAYL BİN İYAD HZ
  HAKİMİ TİRMİZİ*
  MEHMET ALİ DEMİRBAŞ
  TAHAYI HAKKARİ.HZ
  ÖMER BİN ABDÜLAZİZ*
  MEŞHURLARIN SON SÖZLERİ
  YUNUS EMRE HZ.
  ZAHİD EL KEVSERİ VE ALİMLER
  MUSTAFA SABRİ-İBNİ KEMAL
  ZEMAHŞERİ-ZEHEBİ
  İMAMI ŞARANİ -RAZİ
  TİMUR HAN *TEFTAZANİ
  OSMAN BEDREDDİN- TERZİ BABA
  MUNİEDDİN ÇEŞTİ HZ.**
  5 AHMED hanbel.bedevi.rıfai.kuddusi namıki
  NECİP FAZIL-KARDELEN
  iskilipli atıf hoca
  ERZ.İ HAKKI-EFE-TABERİ
  İBNİ ABİDİN-GÜNAH
  AKŞEMSEDDİN HZ.
  HASAN HARAKANİ--SÜFYANI SEVRİ
  MODERNİZM*****
  AVLANMAK
  ÇERKES ETHEM
  REŞAHAT***
  HAYATÜS SAHABE
  HARİCİLER
  HZ.ÖMER.OSMAN.ALİ
  M.SABRİ EFENDİ
  77
  777
  7777
  77777
  777777
  7777777
  ====7.BÖLÜM====
  FIKIH KÖŞESİ
  NİMETİ İSLAM
  RUHUS-SALAT
  EMANET-EHLİYET
  NURUL İZAH**
  FIKIH BİLGİLERİ
  FIKIH BİLGİLERİ VE ÖNEMİ
  İSLAMİYET VE KÖLELİK
  fıkıh usulü
  EFALİ MÜKELLEFİN
  EDİLLEİ ŞERRİYE 4 DÜR.
  KİTAP VE SÜNNET*
  İÇDİHAD-MÜÇDEHİD
  İÇDİHAD-MÜÇDEHİD 2
  İCMA*
  KIYAS
  HARAÇ VE ZARURET
  HELAL VE HARAMLAR
  SİGARA HARAMMI ?
  ALIŞVERİŞ BİLGİLERİ
  UKUBAT(CEZALAR)
  FAİZ-BORÇ VERME
  FERAİZ (MİRAS)İLMİ
  HEDİYE-KİRA--SİGORTA
  ****DEVRİ ISKAT
  MESNEVİ VE DİNİ HİKAYELER
  NELERİ YİYEBİLİRİZ
  NELERİ KULLANABİLİRİZ
  HUZUR VE BAŞARI İÇİN
  MÜZİK HARAMMI
  SESLİ EZAN KURAN VE BEDREDDİN AMCADAN İLAHİLER
  DİŞDE DOLGU OLDUĞU İÇİN MEZHEP TAKLİDİ
  AMME CÜZÜ TEFSİRİ
  GÜSÜL ABDESTİ
  ABDEST VE TEYEMMÜM
  NAMAZ
  NAMAZIN ÖNEMİ***
  CEMAATLE NAMAZ
  SEFERİLİK VE NAMAZ
  KIBLE-İMAM OLMA
  NECASETTEN TEHARET
  NAMAZ NASIL KILINIR
  HASTALIKDA NAMAZ
  KAZA NAMAZI ÖNEMİ
  İBADET-TADİLİ ERKAN
  CUMA NAMAZI-Z.AHİR
  SECDEİ SEHV
  RÜYA VE HİPNOTİZMA
  TERAVİH NAMAZI
  DUA NEDİR-besmele
  DUALAR 1
  DUALAR 2
  N.S. DUA VE TESBİHAT
  365 GÜN DUA
  NAFİLE NAMAZLAR
  NİYETİN ÖNEMİ*
  CENAZE HİZMETLERİ
  TEMKİN VE ÖNEMİ*
  RECEP-RAMAZAN BAYRAMI
  FETAVAYİ HİNDİYYE*
  HİLALİ GÖRMEK-VAKİT
  ORUÇ*
  HACVE ESRARI
  hac ve esrarı 2
  KURBAN-ADAK-VEKALET
  ZEKAT*
  UŞUR VE SADAKA
  MİRAC MUCİZESİ-MUHARREM
  MİRAC KANDİLİ*
  KANDİLLER UYDURMA DEĞLDİR
  PEYGAMBERİMİZE ÖZLEM*
  YEMİN VE KEFARETİ
  ORGAN NAKLİ VE DİĞERLERİ
  TÜP BEBE-narh-semen
  MESUT OLMAK
  SAKAL BİR TUTAMDIR
  ÖLÜ İÇİN DEVR-İSKAT
  fıkıh-O.N.T
  ŞEBNEM SOHBET-O.N.T
  GENÇ SOHBET O.N.T.
  RESİM-HEYKEL
  TEHECCÜD NAMAZI*
  CENNET YOLU İLMİHALİ
  EY OĞUL İLMİHALİ
  ŞAFİ FIKHI-DELİLLİ)
  ABDESTSİZ KURAN OKUNURMU
  VESVESE-YILBAŞI
  GAZOZDA ALKOL
  SELAM-99 MESELE
  NURUL İZAH
  EBUSUUD FETVALARI*
  İLMİHAL-HAZNEVİ
  HANEFİ İLMİHALİ MELHEMLU
  B.İ.İLMİHALİ-İSMAİLAĞA
  FETAVAİ HİNDİYYE
  FETAVİ HİNDİYYE 2
  DÜRER VE GÜRER 1
  DÜRER VE GÜRER 2
  DÜRER VE GÜRER 3
  DÜRER VE GÜRER 4
  MÜLTEKA 1
  MÜLTEKA 2
  ilmihal-tahavi
  HİDAYE
  MUVAFAKAT-ŞATİİBİ 1
  MUVAKAT 2
  HUKUKU İSLAMİYE 1
  HUKUKU İSLAMİYE 2
  HUKUKU İSLAMİYE 3
  HUKUKU İSLAMİYE 4
  HUKUKU ,İSLAMİYE 5
  HUKUKU İSLAMİYE 6
  HUKUKU İSLAMİYE 7
  HUKUKU İSLAMİYE 8
  USUL-ZUHAYL
  HURAFE-UĞUR
  UĞUR-PARMAK KALDIRMAK
  REDDUL MUHTAR TAHARET
  REDDÜL MUHTAR-ZEKAT
  REDDÜL MUHTAR HAC
  REDDÜL MUHTAR NİKAH
  REDDÜL M. TALAK
  REDDÜL M..KÖLE
  REDDÜL M..YEMİN-CEZA
  REDDÜL M.. CİHAD
  R.M....MÜRTED-ASİLER
  R.M.KAYIP-ŞİRKET-VAKIF
  R.M..HAVALE-KAZA
  R.M ŞEHADET-VEKALET
  R.M.DAVA-MUDAREBE
  RM.EMANET-ARİYET
  R.M MUKATEPE-VELA
  RM-HACR.MEZUN.GASP
  RM.ŞUFA-TAKSİM
  RM.MUZARA-MUSAKKAT*
  RM.ZEBAYİH-KURBAN*
  RM YASAKLAR
  RM SULAMA-EŞRİBE*
  RM-AVLANMA-REHİN*
  RM..CİNAYET-DİYET
  RM..KASEME-MEAKIL
  RM...VASİYET-HÜNSA
  RM..MİRAS-ÇEŞİTLİ
  RM...NAMAZ
  4 MEZHEP CİLT 1
  4 MZHEP CİLT 2
  4 MEZHEP CİLT 3
  4 MEZHEP CİLT 4
  4 MEZHEP CİLT 5
  4 MEZHEP CİLT 6
  4 MEZHEP CİLT 7
  4 MEZHEP CİLT 8
  İSLAM KÜLTÜRÜ*
  KIRAAT İLMİ
  SÜT KARDEŞLİK
  DİNDE ZORLAMA VARMI
  İSLAM DER.FIKIH 1**
  İSLAM DER 2
  88------------
  8------------
  8888
  ===8.BÖLÜM===
  İHLAS SON DAKİKA*
  VASİYET
  İBRETLER 1**
  MENKİBE-KISSA 1
  HİKMETLER 2000-2003
  HİKMETLER 2004
  HİKMETLER 2005
  HİKMETLER 2006
  HİKMETLER 2007
  HİKMETLER 2008
  HİKMETLER 2009
  HİKMETLER 2010
  HİKMET EHLİ ZATLAR buyuruyorki 1
  HİKMET EHLİ ZATLAR buyuruyorki 2
  913
  915
  914
  10012
  GÖNÜL BAHÇESİ 99-2010
  GÖNÜL BAHÇESİ 99-2000
  GÖNÜL BAHÇESİ-2001-2002
  GÖNÜL BAHÇESİ-2003-2004
  GÖNÜL BAHÇESİ-2005-2006
  GÖNÜL BAHÇESİ-2007-2008
  GÖNÜL BAHÇESİ-2009-2010
  FIKIH KİTAPLARI-2010-13
  FIKIH GENEL 99-2009
  1999 YILI SOHBETLERİ
  2000 YILI SOHBETLERİ
  2001 YILI SOHBETLERİ
  2002 YILI SOHBETLERİ
  2003 YILI SOHBETLERİ
  2004 YILI SOHBETLERİ
  2005 YILI SOHBETLERİ
  2006 YILI SOHBETLERİ
  2007 YILI SOHBETLERİ
  2008 YILI SOHBETLERİ
  2009 YILI SOHBETLERİ
  2010 YILI SOHBETLERİ*
  2011 YILI SOHBETLERİ
  2012 YILI SOHBETLER
  2013 YILI SOHBETLERİ
  2014 YILI SOHBETLERİ
  2015 YILI SOHBETLERİ
  1032
  1033
  1035
  1036
  1037
  1038
  1039
  1040
  1041
  BELGESEL-1
  BELGESEL-2
  NASİHATLER
  YILMAZ ÖZTUNA *
  TUNCAY ÖNÜR *
  İSMAİL YAĞCI 1
  İSMAİL YAĞCI 2*
  İSMAİL YAĞCI 3
  FUAD BOL (DİNİ)
  FUAD BOL NORMAL*
  FUAD BOL-CHP ZİH.
  E.B.EKİNCİ 2008-2011
  E.B.EKİNCİ 2012*
  E.B.EKİNCİ 2014
  E.B.EKİNCİ 2015*
  2015
  17
  1212
  A. DEMİRBAŞ 2011
  A. DEMİRBAŞ 2013
  A.DEMİRBAŞ 2014
  18
  23
  21
  39
  AHMET DSÖZLÜ2006
  AHMET DSÖZLÜ2007
  AHMET DSÖZLÜ2008
  AHMET DSÖZLÜ2009
  AHMET DSÖZLÜ2011
  AHMET DSÖZLÜ2010
  RAMAZAN AYVALLI 1
  RAMAZAN AYVALLI 2014
  24
  -25
  -35
  AYŞE HÜR 03-06 R
  AYŞE HÜR 2007-8.R
  AYŞE HÜR 2007-08 T
  AYŞE HÜR 2009 T*
  AYŞE HÜR 2010*
  AYŞE HÜR 2011T*
  AYŞE HÜR 2012 T
  AYŞE HÜR 2012 R
  AYŞE HÜR 2013 R
  8---------------
  AYŞE HÜR 2014 R
  AYŞE HÜR 2015 R
  -33
  66
  30
  52
  Erhan AFYONCU 1
  ERHAN AFYONCU 08-09
  ERHAN AFYONCU10-11
  ERHAN AFYONCU 12-13
  ERHAN AFYONCU 2014
  ERHAN AFYONCU 2015
  Y.BAHADIROĞLU 2008
  Y BAHADIROĞLU 2009
  Y BAHADIROĞLU 2011
  Y BAHADIROĞLU 2013
  Y BAHADIROĞLU 2014
  Y.BAHADIROĞLU 2015
  47
  60
  37
  OSMAN ÜNLÜ 2004
  OSMAN ÜNLÜ 2005
  0SMAN ÜNLÜ 2006
  OSMAN ÜNLÜ 2007
  OSMAN ÜNLÜ 2008
  OSMAN ÜNLÜ 2009
  OSMAN ÜNLÜ 2010
  OSMAN ÜNLÜ 2011
  OSMAN ÜNLÜ 2012
  OSMAN ÜNLÜ 2013
  42
  74
  40
  M.SAİD ARVAS 07-09
  M.SAİD ARVAS 2010.11
  M.SAİD ARVAS 2012-
  MSAİD ARVAS 2014
  50
  51
  43
  M.ARM.1
  M.ARM. 2
  M.ARM 4*
  M.ARMAĞAN 1998-99
  M.ARMAĞAN 2000-1
  M ARMAĞAN 2002-3
  M.ARMAĞAN-2004-5
  M.ARMAĞAN 2006-7
  M.ARMAĞAN 2008-9
  M ARMAĞAN 2010
  M ARMAĞAN 2011
  M ARMAĞAN 2012
  M.ARMAĞAN 2013
  M.ARMAĞAN 2014
  M.ARMAĞAN 2015
  46
  49
  61
  67
  46-
  45--
  CEMİL KOÇAK 2011-12
  CEMİL KOÇAK 2013-14
  44-
  47-
  45
  48-
  M.MİYASOĞLU 1
  M.MİYASOĞLU 2
  M.MİYASOĞLU 3
  M.MİYASOĞLU 4
  M.N.GENEL+94-98
  M.N 2004-07
  M.N 2008-11
  M.N 2012
  M.NİYAZİ 2014*
  M.NİYAZİ 2015
  506*
  506
  520
  YAZARLAR******
  AHMET KABAKLI --
  CAN ALPGÜVENÇ-İPSİZ RECEP
  İSKENDER PALA
  İBREHİM KARAGÜL 2008*
  CEMİL MERİÇ
  NEŞE TÜZEL 08-010
  METE TUNÇAY*
  Y.BÜLENT BAKİLER
  KEMAL ÇAPRAZ*
  OLCAY YAZICI
  Prof.ARMAN KIRIM
  AMERİKA-YAHUDİ -DÖNMELER
  LİSELER-O.PAMUK-ALİ ŞLERİATİ
  MÜSLÜMANIN HALİ
  MÜSLMANLARIN ÖZELLİKLERİ
  TEVFİK FİKRET
  AHMET SEVGİ***
  KADİR MISIOĞLU
  İHSAN MUSLU
  M.ALİ ALTINDAĞ
  ANLAYIŞ YAZARLARI
  MALKOM X
  503
  500
  502
  501
  ==SAĞLIK BÖLÜMÜ==
  MEYVE VE SAĞLIK 1
  MEYVE VE SAĞLIK 3
  TIBBI NEBEVİ
  SARAÇOĞLU VE SAĞLIK
  TIP TARİHİ***
  VİTAMİN-MİNARELELR
  ŞİFALI BİTKİLER
  HİKAYELER 1
  HİKAYELER 2
  ÖMER MUHTAR RUHU
  MATEMATİK
  İDARECİLİK BİLGİLERİ
  DEVA MARKET*
  999
  1007
  1008*
  =A.KADİR GEYLANİ KİTAPLIĞI-
  FUTUHUL GAYB
  FETHUR RABBANİ
  SIRRÜL ESRAR
  MESNEVİ****
  TEZKİRETÜL EVLİYA
  1009*
  1017*
  1010*
  1011
  ==ÖZEL BÖLÜM==
  KELAMİ DERGAHI HATIRALARI
  DİNİ HİKAYELER
  GÖZYAŞI MEDENİYETİ
  VATAN SEVGİSİ imandanmıdır sözü hadismidir?
  İNSAN HAKLARI EVR. BEYANNAMESİ
  DİYANET VE RİSALE
  a takımı
  523**
  520*
  515*
  517
  516
  518*
  519*
  520**
  521
  522*
  535*
  528
  514
  515
  516*
  529
  530
  YUSUF İLE ZÜLEYHA
  YASİN DE
  TEMELİN YERİ*
  GEZİ-ARVAS
  İBRETLİK ÖYKÜLER
  KÖY VE YAŞLI ANA
  HİZMET İNSANI
  TABAKATÜL KÜBRA-ŞARANİ
  MENKİBELER 2003*
  MENKİBELER 2004*
  MENKİBELER 2004-2
  MENKİBELER 2005*
  MENKİBELER 2005-2
  MENKİBELER 2006*
  MENKİBELER 2006-2
  MENKİBELER 2007*
  MENKİBELER 2007-2
  MENKİBELER 2008*
  MENKİBELER 2008-2
  MENKİBELER 2009*
  MENKİBELER 2009-2
  MENKİBELER 2010*
  MENKİBELER 1010-2
  MENKİBELER 2011*
  MENKİBELER 2011-2*
  MENKİBELER 2012*
  MENKİBELER 2012-2
  MENKİBELER 2013*
  NASİHATLER 2006
  NASİHATLER 2007
  NASİHATLER 2008
  NASİHATLER 2009
  NASİHATLER 2010
  NASİHATLER 2011
  NASİHATLER 2013
  NASİHATLER 2012
  HİNDİSDAN EVLİYALARI
  MISIR EVLİYALARI
  BAĞDAT-BASRA - EVLİYALARI
  HZ ADEM PEYGAMBERİMİZ
  HZ ÖMER
  HZ.ALİ
  HİNDİSTAN EVLİYALARI
  İZNİK EVLİYALARI
  EDİRNE EVLİYALARI
  DENİZLİ EVLİYALARI
  BURSA EVLİYALARI
  TRAKYA EVLİYALARI
  GELİBOLU EVLİYALARI
  BALIKESİR EVLİYALARI
  MANİSA EVLİYALARI
  HAYATIM ROMAN 1
  HAYATIM*ROMAN 2009
  HAYATIM ROMAN 2000
  HAYATIM ROMAN 2001-2008
  HAYATIM ROMAN 2009
  HAYATIM ROMAN 2010
  HAYATIM ROMAN 2011
  HAYATIM ROMAN 2012
  HAYATIM ROMAN 2013
  TARİHDEN 1 YAPRAK
  İZ BIRAKANLAR 1*
  İZ BIRAKANLAR 2*
  İZ BIRAKANLAR 3*****
  İZ BIRAKANLAR 4***
  İZ BIRAKANLAR-İRFAN 1
  İZ BIRAKANLAR-İRF2
  İZ BIRAKANLAR-İRF3
  İZ BIRAK İRF 2014
  NİZAMÜLMÜLK-SİYASETNAME
  1007*
  117*
  =İMAMI GAZALİ KİTAPLIĞI0
  KİMYAYI SAADET*
  EL-MUNKIZU MİN-EDDALAL
  LEDÜN RİSALESİ
  TEVHİD RİSALESİ
  ALDANANLAR
  MÜKAŞEFATÜL KÜLÜP
  İHYA ULUMİDDİN
  MİFTAHUL KULUP
  NEFS MUHASEBESİ
  TASAVVUF BAHÇESİ
  İSLAM HUKUKU-
  505
  127
  E-KİTAP İNDİR
  RAHİM ER-CHP
  RAHİM ER TARİHİ
  EN SOHBETLER
  ENVER ABİ HATIRASI 1A
  ENVER ABİ HATIRASI 2
  ENVER ABİYLE HATIRA 3
  İHLASIN BATIRILIŞI
  SABRİ TANDOĞAN K.
  550
  551
  552
  ==M.İBNİ ARABİ KİTAPLIĞI=
  FUSÜSÜL HİKEM
  LÜBB-ÜL LÜB
  Fİ MUALLAKI GAYBI İLM
  ŞEYTANIN HİLELERİ
  SOMUNCUBABA PDF
  MESNEVİ C-1
  523*
  540
  541
  585
  ===EVLİLİK AİLE===
  EVLİLİK REHBERİ
  HUZURUN KAYNAĞI AİLE*
  huzurlu aile O.N.T
  TESETTÜR FARZ
  DİNİMİZDE KADIN
  NİKAH KIYMA
  DEDE YETİMİ
  MÜSLÜMAN NASIL OLUR*
  TALAK-BOŞANMA
  KADINA BOŞAMA HAKKI
  ŞAHİTLİK
  HAYZ-KÜRTAJ
  KADIN SAHABİ-EVLİYA
  ÇOCUK HAKKI- EĞİTİMİ
  ÇOCUK PINARI
  ÇOCUK GELİŞİMİ
  GÖRGÜ
  RÜYA -YEMEK
  BEBEK BAKIMI *
  GENÇLİK VE EĞİTİM*
  KADINA DAİR*
  AİLE YUVASI-O.N.T
  EVLİLİK VE MAHREMİYETLERİ
  KADIN İLMİHALİ
  HZ.HATİCE-FATIMA
  EVLİLİK M.PAKSU**
  PEDAGOJİ-SIZI
  COĞRAFYA-SIZI
  AİLE-SEMERKAND
  YETİM HAKKI
  590*
  591*
  592*
  593*
  594*
  595*
  596*
  597
  598*
  599***
  597*
  --SORULAR BÖLÜMÜ--
  KİMSEYE KARIŞMAMALIMI
  SORULAR
  HALİL ÖNÜR 1
  6004*
  6002
  6001*
  598
  6011-
  6007*
  60017
  60018
  60019
  60020
  60021
  6009
  gizlenentarihimizblogspot
  HZ.İSA FİLMİ
  M.E.C. 1-4
  M.E.C.,İMAN
  M.E.C.GÜNCEL
  M.E.C. HAC
  M.E.C.HİZMET
  M.E.C. EĞİTİM
  M.Z.K.-TASAVVUFÖZEL
  M.Z.K. T.AHLAK 1-3
  M.E.C.BAŞYAZI-İSLAM
  M.E.C. DENGELER
  M.E.C.T YOLU
  M.E.C. TEFSİR
  M.E.C. FETİH
  MEC. ÇİLE
  REHBER DER 1-14
  REHBER DER 15-25
  REHBER DER 26-35
  REHBER DER 35-43
  REHBER DER 44-53
  REHBER DER 54-63
  REHBER DER 64-72
  REHBER DER 73-82
  REHBER 83-91
  REHBER 92-101
  REHBER 102-111
  REHBER 112-121
  REHBER 122-130
  REHBER 131-139
  REHBER 140-146
  6032
  6033
  119---
  120---
  121111
  BURHAN DER 25-36
  BURHAN DER 37-48
  BURHAN DER 49-60
  BURHAN DER 61-73
  BURHAN DER 74-86
  BURHAN DER 87-98
  BURHAN DER 99-109
  BURHAN DER 110-117
  BURHAN DER 117-119
  1006*
  6043
  6050
  6049
  1005*
  117*****
  116***
  114
  115
  113
  1026-
  6051
  6048
  6047
  6053
  6054
  6055
  YEZİD
  6056
  6057
  6058
  6059
  6060--
  7852147
  456654
  6069----
  111
  100
  112
  6060
  6061
  6062
  6063
  6064
  6065
  6066
  6067
  6068
  6069--
  6070-
  6072-
  6077-
  6071-
  6069
  6070
  60741
  HALİFELİK********
  HALİFELİK 2
  ALTIN ORAN
  ALİ İMRAN 104
  ALİ İMRAN 142
  HAREKELENME
  AHKAF 5
  ESRA RLI KÖŞE
  ARAF 180
  NİSA 101- SEFERİ
  MUHAMMED-31.AYET
  TÖVBE-5
  RAHMAN 39
  NİSA 59-ULUÜLEMRE İTAAT
  FURKAN 3
  EN-AM 143 AYETİ
  HUD SURESİ
  YUSUF SURESİ
  NAHL SURESİ
  İNFİTAR SURESİ
  PAŞA
  ********YASİYETİM*************
  FIKRALAR
  TÜRKÇE İBADET OLMAZ
  SALEBE KISSASI
  *******tağut nedir
  MEŞHUUR BİR HADİS
  xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
  9012
  9013
  9001
  9000
  6094
  6093
  6095
  7010
  7019
  6092
  6091
  137
  136-
  135-
  GURABA 1-5
  GURABA 6-10
  GURABA 11-14
  GURABA 5-15-16
  141-
  GÜLLER VE DİKENLER
  ===M.N.ÖZFATURA==
  CHP VE PARALEL
  İNANÇ DÜNYASI
  GELİŞEN TÜRKİYE*
  YENİ ANAYASA
  İSLAM DÜNYASI
  TÜRK DÜNYASI*
  OSMANLI
  BATININ İÇ YÜZÜ*
  abd *
  T. İSRAİL
  T.MISIR
  SURİYE
  İNGİLİZLER
  FRANSA
  ALMANYA
  BULGARİSTAN
  IRAK
  İRAN
  ASYANIN ÇİLESİ*
  HİNDİSTAN
  PAKİSTAN
  KAFKASYA
  ODTÜ-FİLİSTİN
  KIBRIS*
  YUNANİSTAN*
  AFRKANIN ÇİLESİ
  BALKANLAR*
  RUSYA-ÇEÇEN
  AB-AGİT
  ERMENİ-PATRİK*
  BOR VE MADENLER*
  yağmur atsız-genel
  fatma tuncer b.
  fatma tuncer 2014
  barborousoğlu
  7000
  7001
  7002
  7003
  8001
  ayşe özkan 2014
  cuma sayfası
  nevzat tarhan 2014
  m.nuri yardım 2014
  salihoğlu 2014
  prof sefa saygılı 1
  nuray alper 1
  MN ÖZF. SON YAZILAR
  nebilerin şehidlerin gıbta ettii kimseler
  nevzat pakdil
  8002*
  8004*
  800005
  79865
  garib başladı garip bitecek
  ölüm ötesi tarihi 1
  ölüm ötesi tarihi 2
  bireysel gelişim
  ekonomi
  cazim gürbüz*
  441011
  441000
  44101
  10044
  7004
  7005
  70089-
  7006-
  70055-
  70059-
  70056
  70069-
  700157
  HASAN TÜLÜCEOĞLU-DÜZCE
  OSMAN ÜNLÜ ÖZEL
  OSMANLI-M.ORUÇ
  BATININ İSLAM DÜŞMANLIĞI
  BAYRAM- M.ORUÇ
  ergün diler 2011
  ergün diler 2012-1
  ERGÜN DİLER 2013
  ERGÜN DİLER 2013-2
  ERGÜN DİLER 2014-1
  İHSAN UZUNGÜNGÖR AB
  M.Ş.EYGİ 2005
  M.Ş.EYGİ 2006-1
  M.Ş.EYGİ 2006-2
  M.Ş.EYGİ 2007*
  M.Ş.EYGİ 2008-1
  M.Ş.EYGİ 2008-2
  M.Ş.EYGİ 2009-1
  M.Ş.EYGİ 2009-2
  M.Ş.EYGİ 2010-1
  M.Ş.EYGİ 2011-1
  M.Ş.EYGİ 2011-2
  M.Ş.EYGİ 2012-1HV
  M.Ş.EYGİ 2012-2HB
  M.Ş.EYGİ 2013-1
  M.Ş.EYGİ 2013-2
  M.Ş.EYGİ 2014-1
  M.Ş.EYGİ GENEL
  eygi-reform
  eygi-diyaloğ
  eygi-kuran-meal
  eygi-halife
  eygi-erm-yahudi
  eygi-müslümanlar
  eygi-hadis
  eygi-cemaat
  eygi-bilmek-
  eygi-osmanlı
  eygi-fitne
  eygi-tarih
  eygi-batı sömürge
  eygi-doğru itikat
  ismail gaspıralı
  7020
  70057-
  70058
  .70059
  1010
  7030
  70088
  ==EVLİYALAR===
  ABDULLAH BİN MUBAREK
  SİLSİLEİ ALİYE*
  SÜFYAN, SEVRİ
  ABDULHALIK GONCDİVANİ
  samsun evliya atlası
  BEHLÜL DANA-MENKİBELER
  DAVUDU TAİ
  ABDULLAH DEHLEVİ
  batı batı batı
  fudayl bin iyad
  habibi acemi
  hasan basri hz.
  PEDAGOJİ
  ASTRONOMİ
  BİYOLOJİ
  yeni dünya düzeni
  USÜL İSLAM D.1-5
  USÜL İSLAM D 6-10
  USÜL İSLAM D 11-15
  USÜL İSLAM D 16-20
  70050
  70065
  70063---
  70064---
  70066--
  70067-
  70062
  70063
  70064
  70066
  70067
  70068
  70069
  70070
  TARİHİ HİKAYELER
  hilmi yavuz-GENEL
  HİLMİ YAVUZ 96-2001
  HİLMİ YAVUZ 02-04
  HİLMİ YAVUZ 05-07
  hilmi yavuz 08-10
  hilmi yavuz 011-13
  HİLMİ YAVUZ 2014
  h
  hh
  hhh
  70081
  ***OSMAN ÜNLÜ KONULAR
  TEVEKKÜL*
  KALP**
  ÖLÜM-ÖMÜR
  NAMAZ*
  İLİM
  DÜNYA -----------------
  ALİM
  MESUT OLMAK*
  MÜSLÜMAN
  BAYRAM*
  SABIR *
  NEFS**********ruh
  AKIL
  ***KİBİR------*****
  NİMET
  DİL
  NİYET
  HAK
  EDEP
  İBADET*
  KÖTÜ HUYLAR
  ŞÜKÜR
  KADER
  SEVGİ
  iyilik-kötülük
  GÜNAH
  MERHAMET
  SOHBET
  VAKİT
  DUA
  DOST
  İBADET
  GAFLET
  EMRİ MAĞRUF
  EVLAT.ANA BABA
  KABİR
  TÖVBE-----------
  ORUÇ.
  İMAN
  İHLAS
  FİTNE
  TEFEKKÜR
  MARİFET
  ŞEFAAT
  HELEKEL MÜSEVVİF
  SIKINTI SEBEBİ
  BİDAT
  TÜCCAR
  İSRAF
  MUCİZE
  KANDİLLER
  GIYBET*
  TİCARETTE
  MİRAC***
  KİBİR
  TASAVVUF ***
  1009---
  1008
  1009
  70071
  70072-
  700801-
  anadan oğullara mektup
  LANET etmek
  HEDİYELEŞMEK
  KATILIM BANKASI
  HACAMAT
  medine vesikası
  kişisel gelişim tuzakları
  gayrimüslim
  prof yener öztürk
  DÜNYADA EN ZOR ŞEY DİN KİTABI YAZMAKDIR
  TOPRAĞA SECDE
  10011
  518---
  519
  520---
  521---
  45678---
  AKP İLE 12 YIL
  y.kaplan tüm yaz
  Y.KAPLAN-OSMANLI
  yusuf kaplan-26-17
  selim ileri tüm y
  Y.KAPLAN 16
  kuran islamı dedikleri
  Y.KAPLAN OSMANLI 1
  YİĞİT BULUT TÜM Y
  ==VUSLAT DERGİSİ==
  VUSLAT 2001
  VUSLAT 2002
  VUSLAT 2003-6
  VUSLAT 2003-11
  VUSLAT 04-28-35
  VUSLAT 04-36-43
  VUSLAT 05-44-53
  VUSLAT 06-54-62
  VUSLAT-06-63-66
  VUSLAT 67-74
  VUSLAT 75-81
  VUSLAT 81-88
  *VUSLAT 89-98
  VUS 99-107
  VUS 108-111
  VUSLAT 112-115
  VUSLAT 115-119
  VUSLAT 120-125
  VUS 123-EHLİ SÜNNET
  VUS-126-129
  VUSLAT 169
  AKAİD-ÇAPANOĞLU
  ---000
  000--
  000-
  00-
  OOOOOOOOO
  OOOOOOOOİ
  OOOOOOO**
  OOOOOOOOOO--
  **OOOOOOOO
  --OOOOO
  00000000000000*
  00000000-
  00000000000000
  000000000000
  YAĞMUR DER 1-8
  YAĞMUR 8-13
  YAĞMUR 14-20
  YAĞMUR 21-26
  YAĞMUR 27-31
  YAĞMUR 32-37
  YAĞMUR 38-42
  YAĞMUR 43-48
  YAĞMUR 49-54
  YAĞMUR 55-60
  YAĞMUR 61-66
  YAĞMUR 67-72
  YAĞMUR 73-79
  1561--
  1562---
  1563---
  RAHLE DER 2-22
  RAHLE DER 25-27-51-54
  RAHLE 28-31
  RAHLE 32-35
  RAHLE 36-39
  RAHLE 41-45
  RAHLE 46-51
  1570***
  1571---
  1572---
  1573---
  1574----
  1575----
  1576---
  1577----
  1578---
  1579---
  456545
  1580---
  1581--
  1582--
  1583--
  1584---
  1585--
  1585---
  1586--
  45---
  44----
  HÜKÜM A-1
  MEFATİHÜL GAYB
  KUŞEYRİ RİSALESİ
  TABERİ TEFSİRİ
  EBULLEYS S. TEFSİRİ
  NEVAKIDUL İSLAM ŞERHİ
  mürtedin cezası
  kabir alemi-SUYUTİ
  HIZLI OKUMA TEKNİĞİ
  beşiktaş müftülüğü
  ETE KEMİĞE BÜRÜNMEK
  YENİ ÜMİT 1-10
  YENİ ÜMİT 11-20
  YENİ ÜMİT 21-29
  YENİ ÜMİT 30-36
  YENİ ÜMİT 37-46
  YENİ ÜMİT 46-56
  YENİ ÜMİT56-62
  YENİ ÜMİT 63-69
  YENİ ÜMİT 70-78
  YENİ ÜMİT 79-84
  YENİ ÜMİT 85-90
  YENİ ÜMİT 90-96
  YENİ ÜMİT 97-102
  YENİ ÜMİT 103-108
  109***
  511
  512----
  513-----
  80022---
  80016--
  80015---
  80014---
  80012
  80013-
  terEddütler
  sermedkadir.de
  yezidiler ve adiy bin misafir hz.
  ŞAH İSMAİL-SAFEVİLİK-ALEVİLİK
  kişisel gelişim***m.k.topaloğlu
  biizim yemekler
  ABBASİ-EMEVİ
  BAYBARS-BELEK BEY
  BADİUSSAMAN 7-123
  BADUSSAMAN-5-114
  BADİUSSAMAN 5--107
  BADİUSSAMAN 4-86-92
  BADİUSSAMAN 3-70-84
  BADİ USSAMAN 2-60-67
  BADİ USSAMAN 1-56
  bediussaman
  MÜFİT YÜKSEL 2012
  MÜFİT YÜKSEL 2014*
  TEVHİİDİLİK DİİNİ Mİ
  ***TUAREGLER***k.afrikadaki türkler
  ==KÖPRÜ -53-55
  KÖPRÜ 56-60
  KÖPRÜ 61-63
  KÖPRÜ 64-65
  KÖPRÜ 66-69
  KÖPRÜ 71-73
  KÖPRÜ 74-75
  KÖPRÜ 76-78
  KÖPRÜ 80-83
  KÖPRÜ 84-87
  KÖPRÜ 88-91
  KÖPRÜ 92-94
  KÖPRÜ 96-98
  KÖPRÜ 99-103
  KÖPRÜ 104-106-2
  KÖPRÜ 107-108-113-119
  KÖPRÜ 124-125
  355----
  4552
  4551
  4550--
  4551--
  28-31
  802
  803-*
  SOHBETTE NELER KONUŞULMALI
  ayasofya açılmalı
  süleyman şah kimdir
  osman öndeş
  abdulhamid kırmızı
  salim aydüz-osmanlıda bilim
  osmanlıda ilmi hayat 1
  m.yüksel ve kaybolan camileriimiz
  kemal karpat
  halil inalcık
  kemal arkun-osmanlı
  makaleler -her konu
  ERMENİ YALANLARI
  d.mehmet doğan-hv09-1
  d.mehmet doğan hv09-2
  d.mehmet doğan-vakit
  d.mehmet doğan-vahdet
  dokunmayın bacıma *
  sistani -tam ilmihal
  GÜLÜMNET-SÖZLÜK
  GEZİ YAZILARI
  S.E.Yİ TENKİD EDEN SEFİLLER
  322--
  320---
  321---
  325----
  326--
  322-
  320-
  319--
  318---
  563
  piri sami hz.
  reyhani hz.
  gülden bülbüllere1
  gülden bülbüllere 2
  gülden bülbüllere 3
  gülden bülbüllere 4
  teveccüh sohbetleri
  dede paşa hz.sohb.
  ADAB***
  MİNAH .A ARVASİ*
  İŞARETLER
  MEKTUBATI SEYDA
  TÜRKİYE TAKVİMİ 2000
  TÜRKİYE TAKVİMİ 2010
  DEKART-SOKRAT
  MARİFETNAME*
  300235
  30031
  30030
  30028
  30027
  30026
  --- TÜRKÇE BÖLÜMÜ--
  DİNİ TABİRLERİ BOZMAK*
  DİL YARASI 1
  DİL YARASI 2*
  TÜRK DİLİ 1A
  TÜRK DİLİ 1B
  TÜRK DİLİ 2
  boş
  SU KASİDESİ
  ŞİİR DÜNYASI
  SABAHAT EMİR
  OSMANLICA****
  ATASÖZLERİNİ DOĞRU ANLAYALIM
  İSLAMİ EDEBİYAT
  ROMAN ÖZETLERİ-
  ÜMMİ SİNAN DİVANI
  NİYAZİ MISRİ DİVANI
  AHMET KUDDİSİ DİVANI
  EŞREFOĞLU-DİVANI HULİSİ
  CELALİ BABA DİVANI
  SALİH BABA DİVANI
  KUL İHVANİ DİVANI
  YUNUS EMRE DİVANI*
  BAĞDAT KADIS VE EŞKİYA
  SIZINTI-DİL
  SIZINTI-BİYOĞRAFİ
  ZİYA PAŞA
  30022
  ----
  ==TASAVVUF BÖLÜMÜ==
  MİNAH-İŞARETLER
  MİFTAHÜL KULÜB-
  KERAMET
  DOST KAZANMA KİTABI*
  UMUT RÜZGARLARI-ROMAN
  EVLİYANIN VASIFLARI*
  EVLİYALAR ANSİKLÖPEDİSİ*
  RABITA ŞİRK DEĞİLDİR*
  VELİDEN YARDIM İSTEMEK*
  İNSANI KAMİL-O.N.T.*
  GÜZEL AHLAK 1*
  GÜZEL AHLAK 2*
  MÜSLÜMAN AHLAKI*
  İSLAM AHLAKI*
  TİCARET AHLAKI
  ticaret ahlakı 2*
  SİYASİ AHLAK *
  KÖTÜ AHLAK*
  KÖTÜ HUYLAR 1*
  KÖTÜ HUYLAR 2*
  KÖTÜ HUYLAR 3*
  KÖTÜ HUYLAR 4*
  KİBİR-KUL HAKKI*
  SABIR-ŞÜKÜR
  TAKVA-TEVAZU*
  TÖVBE*
  TEVEKKÜL 1
  TEVEKKÜL 2*
  SAFAHAT*
  TEFEKKÜR*
  TASAVVUFUN DOĞUŞU
  TAS.DOĞUŞU 2
  AVARIF ÜL MEARİF-
  KİTABI ZÜHD
  KUŞEYRİ RİSALESİ
  TASAVVUFA GİRİŞ
  mevlana kitaplığı
  TASAVVUF KÖŞESİ
  TASAVVUF NEDİR
  TASAVVUF-LAMELİF
  TASAVVUF-HABİBULLAH
  TASAVVUF-KONAK
  TASAVVUF-SADABAT
  TAS.TAHAVİ.REYHAN.KEVSER
  TASAVVUF-REYHANG
  TASAVVUF TERİMLERİ
  TASAVVUF ÜMİT
  TASAVVUF O.N.TOPBAŞ
  RAHMET-İSRAF O.N.T.
  ZİKİR-BABA.FUAD.HABİB
  TARİKAT-MELHEMLU
  ŞEYTANIN HİLELERİ 1*
  ŞEYTAN-KALBİN SESİ
  ŞEYTAN
  GIYBET-GENÇLİK
  EDEP-EMANET
  İHLAS-SEVGİ
  NEFS VE HİLELERİ
  NEFSİN TESKİYESİ 2
  NEFSİN TESKİYESİ 1
  NEFS TERBİYESİ
  KALBİN HALLERİ-YAKİN*
  DÜNYA NEDİR*
  ÖLÜM SON NEFES ONT.*
  ÖLÜM VE SONRASI*
  RUH VE ÖLÜM*
  KABİR ALEMİ-SUYUTİ*
  ARKADAŞLIK
  ŞEHİD OLMAK
  ZENGİNLİK-FAKİRLİK
  MUCİZE-KERAMET
  SIKINTILARIN KAYNAĞI*
  KALPLERİN KEŞFİ*
  TASAVVUF BAHÇESİ
  EL LÜMA K,TABI*
  TEVEKKÜL
  SOMUNCUBABA-tasavvuf
  TASAVVUF-SORULAR
  TASAVVUF-DERVİŞAN
  NEFSİN TERBİYESİ
  İSLAM DER-TASAVVUF
  356---
  ---TARİH BÖLÜMÜ---
  TARİH VE MEDENİYET*
  HAREM-TERAKKİ-JÖN
  PADİŞAHLAR İÇKİ İÇMEZDİ
  MECELLE-A.HAYDAR HOCA
  İSTANBUL-BURSA
  B.OSM.TARİHİ-HASIRCI
  TARİH ŞUURU 1
  TARİH ŞUURU 2*
  TARİH ŞUURU-3
  MÜSLÜMAN İLİM ÖNCÜLERİ
  TÜRK DEVLETLERİ*
  İSLAM TARİHİ*
  İSLAM TÜRK SANATI
  İSLAM KÜLTÜRÜ- ALİMLER
  İSLAM MEDENİYETİ*
  ABDULHAMİD HAN*
  SELÇUKLU-
  B OSMANLI TARİHİ
  B.OSMANLI.
  osmanlı tarihi O.N.T.*
  FAZİLET MEDENİYETİ O.N.T.
  FAZİLET MEDENİYETİ ONT.2
  OSMANLI M.ORUÇ*
  SORULARLA BİLİNMEYEN OSMALI
  1001 OSMANLI 2003
  1001 OSMANLI 2005
  1001 OSMANLI 2006
  OSMANLI HUKUKU-700
  OSMANLI -SON ADA
  OSMANLI-KARDEŞ KATLİ
  BİLİM TARİHİ*
  AHMET ŞİMŞİRGİL.COM
  VAHDETTİN HAN HAİN DEĞİL*
  MEDİNE MÜDAFASI
  ÇANAKKALE HARBİ
  RUS ZALİMİ-ÇERKESLER
  ENDÜLÜS VE ÇERKES ETHEM
  ÜLKELER TARİHİ*
  İSLAM KİTAPLARI
  SAKLI TARİH*
  ŞEYH SAİD-MENEMEN
  MENDERES-İNÖNÜ
  DERSİM VİDEOLARI
  SARIKAMIŞ DRAMI
  TÜRKLERİN İSLAM VE SÜRGÜNÜ
  OSMANLI.ORG*
  31 MART -CAN MEHMET
  SOM.BABA TARİH
  TARİH KALESİ.COM
  TAHAVİ-TARİH
  MİNARENET.TARİH
  TARİH TARİH-İLKÇAĞ
  TARİH TARİH-ORTAÇAĞ
  TARİH TARİH-OSMANLI
  TARİH TARİH-CUMH.
  TARİH TARİH-TÜRK D.
  TARİH TV RADYOLARI
  ALİ EREN EVLİLİK
  MİMAR SİNAN*
  İBADET*******
  EFKAR-İTTİHAT.ORG
  TÜRKALEMİYİZ.COM*
  FELSEFE TARİHİ
  MEZHEPLER TARİHİ
  MİLLİ MÜCADELE
  TARİH SOHBETİ
  İSLAM SANAT TARİHİ
  ANADOLU BEYLİKLERİ
  OSM.TARİH GAZETESİ
  OSMANLILARDA İLMİ HAYAT
  2. ABDULHAMİT HAN DÖNEMİ
  İHVANLAR-TARİH
  İSL.ANAHTARI-TARİH
  GENEL TÜRK TARİHİ
  ORTAÇAĞ TARİHİ
  TEFEKKÜR-TARİH
  NECATİ AKSU.NET
  TARİHENOT DÜŞ.COM*
  TÜRKTARİHVORDPRES
  OSMANLIDA BİLİM*
  E-TARİH MİMARLIK
  ***BÜTÜN LİNKLER
  TARİH ORG MAK 1
  TARİH ORG MAK 2
  TARİH ORG MAK. 3
  TARİH ORG MAK 4
  TÜRK DEVLETLERİ
  BİYOĞRAFİLER
  TARİHŞUURU.COM
  DERKENAR DERGİSİ
  ASIM KOKSAL TARİHİ
  SIZINTI-TARİH 1
  SIZINTI-TARİH 2*
  SIZINTI-TARİH 3
  SIZINTI-içtimai
  HARF DEVRİMİ
  DÜNDEN BUGÜNE 1
  DÜNDEN BUGÜNE 2
  TARİHİN ARKA ODASI 1*
  TARİHİN ARKA ODASI 2
  MEDENİYET-
  ZİYA NUR-TARİH ANLAYIŞI
  UNUTULMAZ TARİH
  TARİHİ VAHDET-
  KARDELEN*
  TEFEKKÜR
  MAKALELER-AÇ
  İSLAM TARİH ANSİKLÖPEDİSİ
  OSMANLI-FETİH-SMRK
  Y.ÜMİT KÖPRÜ TARİH
  VAKIFLAR-YÜ
  1203
  1204
  1205
  1206
  1207
  1210
  1211
  1212-
  213---
  214-
  ÜMRAN 205
  ÜMRAN 208
  ÜMRAN 211
  ÜMRAN 214
  ümran-8-28 şubat
  ümran 219
  ümran 222
  ümran 225
  ümran 228 sk
  ümran 231
  ümran 234
  ÜMRAN 237
  ümran 40
  umran 43
  ümran 46
  ümran 49
  ümran 52
  ümran 55
  ümran 58
  ümran 61
  ümran 64
  ümran 67
  ümran 70
  ümran 73
  ÜMRAN 76-2828 ş
  ÜMRAN 79
  ümran 82
  ümran 85
  ümran 91
  ümran 88
  ümran 94
  ümran 97
  ümran 100
  ümran 104
  ümran 107
  ümran 110
  ümran 113
  ümran 117
  ümran 120
  ümran 124
  ümran 126
  ümran 129
  ümran 133
  ümran 137
  ümran 141
  ÜMRAN 145
  ÜMRAN 149
  ÜMRAN 153
  ümran 156
  ümran 160
  ümran 164
  ümran 168
  ümran 172
  ümran 176
  ümran 180
  ümran 184
  ümran 188
  ümran 192
  ümran 196
  ümran 198
  ümran 202
  294
  295
  296
  297
  298
  299
  300
  301
  302
  BATINI VE MİLLİYET
  -DIŞ POLİTİKA
  kuranı anlama M...1
  MUSTAFA AYDIN 1
  703
  İSLAMDA
  İSLAM DÜŞÜNCESİ DEME
  MODERNİZİM--SEKÜLER
  CEZAYİR
  MUSTAFA İSEN-DIŞ P
  TARİHİN SONU
  ABDURRAHMAN ASLAN
  ARNAVUTLUK
  İÇ POLİTİKA
  OSMANLI KİMLİĞİ
  BOSNA
  SOMALİ
  KOSOVA
  MUSTAFA ÖZEL
  SİYASİ MEZHEPLER
  AYDIN DRAMI
  ÜMRANDAN***
  EDEBİYET DENE
  FUNDAMENTALİZM
  KEŞMİR
  SUDAN
  MISIR
  TOPLUMSAL ÇÖKÜŞ
  İSLAMDA KADIN
  KELAM İLMİ 1
  SÜNNET KAVRAMI
  SEKÜLER-DÜNYEVİLEŞME
  DEMOKRASİ
  ORTADOĞU
  TM KT
  KIRK AMBAR
  İNSAN HAKALRI
  DİYALOĞ
  BATILILAŞMA
  **SULTANA İSYAN
  CEMAATLEŞME
  KAFKASYA--
  DÜNYA
  TASAVVUF-OLUMSUZ
  FIKIH
  MEDYA
  İSRAİL-KÜDÜS
  77-80 SAĞ SOL OLAYLARI
  İNGİLTERE MEKTUBU
  ümran önsözü
  TOPLUMSAL ÇÖKÜŞ 2
  İSLAMCILIK VE SOL
  İRAN*
  AVRUPA
  FİLİSTİN
  EY İMAN EDENLER
  KURANA DÖNÜŞ MÜŞ
  ÇÖZÜM SÜRECİ
  TÜRKİYE
  FİTNE-
  İNSANIN TABİATI
  kuranla cihad
  hariciler*
  ABDULLAH YILDIZ 1*
  *
  **
  CELALEDDİN VATANDAŞ
  ABDURRAHMAN EMİROĞLU
  BURHANEDDİN CAN
  A.YÜKSEL ÖZEMRE
  HALUK BURHAN
  TEYMİYYE
  EKREM SAĞIROĞLU
  ***
  ****
  600
  601
  606
  624
  607
  608
  617
  SEMERKAND..DER
  TASAVVUF KLASİKLERİ
  TASAVVUF-S
  DÜNYA HALİ
  TAVAN ARASI
  DİN ADINA KONUŞMAK
  ESHAB
  EVLAT FİLMİ***
  BİNBİR DAMLA 1
  KURAN İSLAMI DİYENLER**
  SEMERKAND 2000
  SEMERKAND 2001
  SEMERKAND 2002
  SEMERKAND 2003
  SEMERKAND 2004
  SEMERKAND 2005
  SEMERKAND 2006
  SEMERKAND 2010
  SEMERKAND 2011
  SEMERKAND 2012
  SEMERKAND 2013
  SEMERKAND 2014
  SEMERKAND-GENEL
  413
  414
  415
  416
  417
  418
  419
  ==ALTINOLUK DER.==
  ALTINOLUK 1986-10
  ALTINOLUK 1987-22*
  ALTINOLUK 1988-34
  ALTINOLUK1989-48
  ALTINOLUK 49-55
  ALTINOLUK 56-62
  ALTINOLUK 63-69
  ALTINOLUK 70-76
  ALTINOLUK 77-85
  ALTINOLUK 86-91
  ALTINOLUK 92-98
  ALTINOLUK 99-104
  ALTIN 105-110
  ALTIN 111-116
  ALTINOLUK 117-122
  ALTINOLUK 123-128
  ALTINOLUK 129-130
  130-
  339-
  340-
  341-
  342
  P
  PP
  PPP
  PPPP
  PPPPP
  Ü
  ÜÜ
  ÜÜÜ
  ÜÜÜÜ
  Ş
  K
  J
  HK
  ALTIN TASAVVUF 1
  ALTIN NEFS 1
  YENİ ÜMİT TASAVVUF
  ALTIN 107
  108
  109
  110-
  111-
  112-
  113---
  114----
  115---
  116---
  117---
  118----
  GÖNÜL DER
  TEVEKKÜR DER
  BURHAN DER
  ANLAYIŞ DER
  İLMİ ARAŞTIRMA DER
  SEMAZEN DER
  FEYZ DER
  GENÇ BİRİKİM DER
  İKDİBAS DER
  KARDELEN DER
  KARAKALEM.DER
  SOMUNCU BABA
  YÜZAKI NİSAN
  RİBAT DER
  ZAFER DER
  İSLAMİ İLİMLER
  CÜBBELİ TEKE TEK
  RİBAT -A BÜYÜK
  RİBAT A.AKPINAR
  TARİH-BURHAN
  SÜNNET-BURHAN
  TEFSİR-BURHAN
  HAC-BURHAN
  ÇANAKKALE-BURHAN
  PEYGAMBERİMİZ-BURHAN
  TASAVVUF BURHAN
  ÜÇ AYLAR -BURHAN
  LEBİBE HANIM
  DİYALOĞ-BURHAN
  MODERNİZM-BURHAN
  MEZHEP-BURHAN
  MEAL BURHAN
  TEVESSÜL-BURHAN
  İSLAMİ HAYAT DER
  ALTINOLUK 335
  ALTINOLUK 336
  ALTINOLUK 337
  ALTINOLUK 338
  ALTIN 346
  ALTIN OLUK YILLAR
  ALTIN 345


Sitene Gazete Ekle
 İmam-ı a’zam Ebu Hanife  AYRICA  2. BÖLÜMDE  BİLGİ VERİLMİŞTİR)
 

EHL-İ SÜNNET

MEZHEB NEDİR

İTİKADİ MEZHEBLER

MATÜRİDİ MEZHEBİ ES'ARİ MEZHEBİ
İmam Ebu Mansur el-Mâturidi Ebu'l-Hasen el-Eş'âri

FIKHİ MEZHEBLER

HANEFİ MEZHEBİ MALİKİ MEZHEBİ
İmam-ı Âzam, Ebu Hanife İmam Malik
ŞAFİİ MEZHEBİ HANBELİ MEZHEBİ
İmam Şafii Ahmed b. Hanbel



İMAM ŞAFİİ

 

 
.






GİRÎŞ
ÎMAM ŞAFİÎ, HAYATI, YAŞADIĞI ÇAĞ
ŞAFİδNİN TAHSİLİ VE İLMİNİN KAYNAKLARI
ŞAFİδNİN YAŞADIĞI ÇAĞ
SÜNNET VE RE´Y
SAHABE VE TABİÎN FETVALARI VE EHL-İ MEDÎNE´NİN AMELİ, İCMA´
İ’TÎKADDA FIRKALAR
HARİCİLER
MU´TEZİLE
ŞAFİİ´NİN GÖRÜŞLERİ
ŞAFİİ´NİN FIKHI
KİTAPLAR
ŞÂFÎÎ FIKHININ İNCELENMESİ
ŞAFİδNİN ÜSÜLÜ..
DİN BİLGİSİ
KİTAB (KUR´ÂN-I KERÎM)
SÜNNET
İCM´
KIYAS
İSTIHSANIN ÎBTÂLİ VE MESÂLİH-İ MÜRSELE
ASHABIN KAVİLLERİ VE FETVALARI
ŞAFİİ ZÂHİRE GÖRE HÜKÜM VERÎR
ŞAFİδNİN USÛLE HİZMETÎ, ONDAN SONRA GELENLERİN YAPTIKLARI
ŞÂFİİ FIKHININ FÜRU´DA GEÇİRDİĞİ DEVİRLER
ŞAFİÎ MEZHEBİNDE MÜCTEHÎD OLANLAR
ŞAFİÎ MEZHEBİNİN YAYILIŞI


İMAM MALİK

 

 
GİRİŞ.
HAYATI VE ÇAĞI
HALİFELERLE, DEVLET ADAMLARIYLA ALAKASI
TAKİBE UĞRAMASI
HALİFELERE ÖĞÜTLERİ VE TAVSİYELERİ
İMAM MÂLİK´İN İLMİ, İLİMDEKİ YERİ, ÜSTADLARI
ŞAHSİ KABİLİYETLERİ VE VASIFLARI
İMAM MALİKİN ÜSTADLARI
MALİKİN İNCELEMELERİ VE ARAŞTIRMALARI
İMAM MÂLİK´İN MEKTUBU
LEYS B. SA´D´İN MEKTUBU
İMAM MALİK?İN YAŞADIĞI ÇAĞ, İLİMLERİN GELİŞMESİ
MEDİNE
REY VE HADİS FIKHI
DİNİ FIRKALAR HAKKINDA
GÖRÜŞLERİ VE FIKHI
İMAN HAKKINDA GÖRÜŞLERİ
KADER VE İNSANLARIN FİİLLERİ
BÜYÜK GÜNAH İŞLEYEN HAKKINDA GÖRÜŞLERİ
İMAM MALİK´İN FIKHI
KİTAPLARI
HADİSE HİZMETİ ve MUVATTA?
TALEBELERİ ve MEZHEBİNİN ANA KİTAPLARI
MALİKİ HAKKINDA İCTİHAD VE MEZHEBİN USULÜ
MALİKİ FIKHININ DAYANDIĞI USUL
1.DELİL: KİTAP
NASS VE ZAHİR NEDİR?
AAM VE HAS
LAHN-I HİTAB FETVA VE MEFHUM
KUR´AN´IN BEYANI
2. Delil : SÜNNET
MALİK´E GÖRE RİVAYET VE SÜNNET
MALİK´E GÖRE REY VE HADİS
3. Delil : SAHABE KAVİLLERİ TABİİ FETVALARI
TABİİ FETVALARI
4. Delil : İCMA?
5. Delil : MEDİNE EHLİNİN AMELİ
6. Delil: KIYAS
7. DELİL : İSTİHSAN
8. DELİL :İSTİSHAB
9. DELİL : MESALİH-İ MÜRSELE
MASLAHAT VE NASSLAR
10. DELİL : ŞEDDİ ZERİA
11. DELİL : ÖRF VE ADET
MALİKİ MEZHEBİNİN GELİŞMESİ VE BÜYÜMESİ
MALİKİ MEZHEBİNDE İCTİHAD VE TAHRİC
USUL VE AKVALİN ÇOKLUĞU
MALİKİ MEZHEBİNDE KAVİLLERİN ÇOKLUĞU
MALİKİ MEZHEBİNİN YAYILIŞI



İMAM AHMED BİN HANBEL

 

MÜTERCİMİN ÖNSÖZÜ
GİRİŞ
HAYATI VE ÇAĞI
KUR´AN MAHLUKMU MESELESİ VE ONUN ÇEKTİKLERİ
İMAM AHMED´İN GEÇMİŞİ VE MUHİTİ
MEMURİYET KABUL ETMEDİ, HALİFELERDEN ATİYE ALMADI
İMAM AHMED´İN İLMİ VARLIĞI
ÖZEL SURETTE ÖĞRENDİLER!
YAŞADIĞI ÇAĞ VE ETKİLERİ
İSLAM FIRKALARI
AKAİD´DE GORÜSLERI
SİYASETE DAİR GÖRÜŞLERİ
HADİSTEKİ YERİ VE MÜSNEDİ
MÜSNED KİTABI
HANBELİ FIKHI VE ONU KAYDEDENLER
HANBELİ FIKHINI NAKLEDENLER
İMAM AHMED´İN TALEBESİNDEN BAZILARI
KAVİLLERİN VE RİVAYETLERİN ÇOKLUĞU
HANEFİ FIKHININ UMUMİ VASIFLARI VE USULÜ
FIKHININ ISTINBAT USULÜ
1. DELİL : KİTAP
2.DELİL : SÜNNET



İMAM ZEYD

 

ÖNSÖZ
HAYATI VE DÖNEMİ
İMAM ZEYD´IN ÖZELLİKLERİ.
HARİCİLER
DİNİ FIRKALAR
GÖRÜŞLERİ VE FIKHI
İMAM ZEYD´İN FIKIH ANLAYIŞI
ZEYDİYYE MEZHEBİ´NİN BENİMSEDİĞİ TEMEL İLKELER
KUR´AN VE HADİSİN MEFHUMLARI
SAHABİLERIN FETVALARI
İCTİHAD
SONUÇ




İslam Alimleri

 

İmam-ı A´zam Ebu Hanife
İmam-ı Malik
İmam-ı Şafii
İmam-ı Ahmed bin Hanbel
İmam-ı Eşari
İmam-ı Buhari
İmam-ı Müslim
İmam-ı İbni Mace
İmam-ı Tirmizi
İmam-ı Ebu Davud
İmam-ı Nesai
İmam-ı Beyhaki
İmam-ı Taberani
İmam-ı Nevevi
İmam Kasım bin Muhammed
İmam Cafer-i Sadık
Bayezid-i Bistami Hazretleri
Ebul Hasan Harkani Hazretleri
Ebu Ali Farmedi Hazretleri
Hace Yusuf Hemedani
Hace Abdülhalık-I Gocdüvani
Hace Ali Ramiteni
Hace Muhammed Baba Semmasi
Seyyid Emir Külal
Seyyid Muhammed Behaeddin
Alâüddin-i Attar Hazretleri
Hace Yakub-i Çerhi
Hace Ubeydullah-i Ahrar
Kâdi Muhammed Zâhid
Hace Derviş Muhammed
Hâcegi Muhammed Emkenegi
Hace Muhammed Bâkibillah
İmam-ı Ahmed Rabbani
Hace Muhammed Masum Faruki
Hace Seyfeddin-i Faruki
Seyyid Nur Muhammed
Mazhar-ı Can-ı Canan
Mevlana Hâlid-i Bağdâdi
İslam Alimleri Ansiklopedisi 1.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 2.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 3.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 4.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 5.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 6.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 7.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 8.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 9.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 10.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 11.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 12.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 13.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 14.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 15.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 16.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 17.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 18.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 19.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 20.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 21.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 22.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 23.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 24.Bölüm
İslam Alimleri Ansiklopedisi 25.BölümTABİİNİN BÜYÜKLERİ

 

Ata İbn Rebah (R.A.)
Amir İbn Abdullah et-Temîmî (R.A.)
Urve İbnu´z-Zübeyr (R.A.)
Er-Rabî İbn Hüseyin (R.A.)
İyas İbn Muaviye el-Müzenî (R.A.)
Ömer İbn Abdülaziz ve Oğlu Abdülmelik (R.A.)
El-Hasenu´l-Basrî (R.A.)
Kadı Şureyh (R.A.)
Muhammed İbn Sirîn (R.A.)
Rabiatu´r-Rey (R.A.)
Raca İbn Have (R.A.)
Amir İbn Şurahbîl El-Hımyerî (R.A.)
Seleme İbn Dinar (R.A.)
Saîd İbnu´l-Müseyyeb (R.A.)
Saîd İbn Cübeyr (R.A.)
Muhammed İbn Vasi el-Ezdî (R.A.)
Muhammed İbn Vasî El-Ezdi (R.A.)
Ömer İbn Abdilaziz (R.A.)
Muhammed İbnu´l-Hanefiyye (R.A.)
Tavus İbn Keysan (R.A.)
Tavus İbn Keysan (R.A.)
El-Kasım İbn Muhammed (R.A.)
Sile İbn Eşyem (R.A.)
Ali İbn El-Hüseyn (R.A.)
Ebu Müslim El-Havlanî (R.A.)
Selim İbn Abdillah İbn Ömer (R.A.)
Abdurrahman İbn Abdillah El-Gafikî (R.A.)
Abdurrahman El-Gafiki (R.A.)
Necaşi (R.A.)
Ebu´l-Aliye Rufey İbn Mihran (R.A.)
El-Ahnef İbn Kays (R.A.) - 1
El-Ahnef İbn Kays (R.A.) - 2
Ebu Hanife En-Numan (R.A.) -1
Ebu Hanife En-Numan (R.A.) -2


İmam-ı Şafii

Cennet ile müjdelenmiş olan Ehl-i sünnet vel-cemaatin dört büyük mezhebinden biri olan Şafii mezhebinin reisidir.

Adı, Muhammed bin İdris’tir. Dedesinin dedesi Şafi, Kureyş kabilesinden ve eshab-ı kiramdan olduğu için, Şafii adı ile meşhur olmuştur. Şafi’in dedesinin dedesi de Haşim bin Abdi Menaf’dır. 

150 (m.767) senesinde Gazze’de doğdu. 204 (m.820)’de Mısır’da vefat etti. Kabri, Kurafe kabristanlığında büyük bir türbe içindedir.

Henüz beşikte iken babası vefat etmişti. Annesi onu iki yaşında, asıl memleketleri olan Mekke'ye getirdi. Orada büyüdü. Yedi yaşına gelince Kur'an-ı kerimi ezberledi. Bundan sonra ilim öğrenmeye başladı.

Daha küçük yaşta iken Mekke'de bulunan zamanın meşhur âlimlerinin derslerine ve sohbetlerine devam etmeye başlamıştır. Kendisi, ilim öğrenmeye başladığı bu ilk günleri için şöyle demiştir: "Kur'an-ı kerimi ezberledikten sonra devamlı Mescid-i harama gidip, fıkıh ve hadis âlimlerinden pek çok istifade ettim. Fakat çok fakir idik, bir yaprak kağıt almaya bile gücümüz yoktu. Derslerimi ve öğrendiğim meseleleri yazmakta çok sıkıntı çekerdim."

Mekke'deki bu ilk tahsilinden sonra Arapçanın inceliklerini ve edebiyatını öğrenmek için, Huzeyl kabilesinin arasına gitti. Bu hususta da şöyle demiştir: 
"Ben Mekke'den çıktım. Çölde Huzeyl kabilesinin yaşayışını ve dilini öğrendim. Bu kabile, Arapların dil bakımından en fasihi idi. Onlarla birlikte gezdim, dolaştım, ok atmayı öğrendim. Mekke'ye döndüğüm zaman, bir çok rivayet ve edebiyat bilgilerine sahip olmuştum."

Daha on yaşında iken, o zamanın en meşhur âlimi imam-ı Malik'in "Muvatta" adlı hadis kitabını, dokuz günde ezberlemiştir. Gençliğinin ilk yıllarında kendini tamamen ilme verip, Mekke'deki Süfyan bin Uyeyne, Müslim bin Halid ez-Zenci gibi fakih ve muhaddislerden ilim tahsil etti. Hadis, fıkıh, lügat ve edebiyatta çok yükseldi. Mekkeli gençler arasında, ilimde parmakla gösterilen bir dereceye ulaştı.

Tahsilinde en önemli safha, imam-ı Malik hazretlerine talebe olmasıyla başlamıştır. Mekke'den Medine'ye gidip, imam-ı Malik'den ders almasını şöyle anlatmıştır: 
"İlk zamanlar Mekke'de, Müslim bin Halid'den fıkıh öğrendim. O sırada Medine'de bulunan Malik bin Enes'in büyüklüğünü ve müslümanların imamı olduğunu işittim. Kalbime geldi ki onun yanına gideyim, talebesi olayım. Sonra onun meşhur eseri olan "Muvatta"nın bir nüshasını, Mekke'de birinden tekrar geri vermek üzere alıp dokuz günde ezberledim. Mekke valisine gidip, birini Medine valisine birini de Malik bin Enes'e vermek üzere iki mektup alıp Medine'ye gittim. Medine'ye varınca, Medine valisine gidip ona ait olan mektubu verdim ve Medine valisi ile birlikte imam-ı Malik'in yanına gittik, imam-ı Malik dışarı çıktı. Uzun boylu ve gayet heybetli bir görünüşü vardı. Medine valisi, Mekke valisinin gönderdiği mektubu imama takdim etti. Mektupta "Muhammed bin İdris, annesi tarafından şerefli bir kimsedir. Ve hali şöyle şöyledir..." diye yazılı olan kısmı okuyunca "Sübhanallah! Resulullahın ilmi şöyle mi oldu ki, mektup ile yazılıp, sorulup, talep olunur" dedi. Ben de durumumu ve ilim öğrenmek istediğimi anlattım. Sözlerimi dinledikten sonra bana baktı. Adın nedir, dedi. Muhammed'dir dedim. Ey Muhammed, dedi, ileride büyük bir şânın olacak, Allahü teâlâ senin kalbine bir nur vermiştir. Onu masiyetle söndürme! Yarın biri ile gel, sana Muvatta'yı okusun buyurdu. Ben de onu ezberledim, ezberden okurum dedim. Ertesi gün imam-ı Malik'e gelip okumaya başladım. Her ne zaman, imamı üzme korkusundan okumayı bırakmak istesem, benim güzel okumam onu hayretler içerisinde bırakır, ey genç daha oku derdi. Kısa zamanda Muvatta'yı bitirdim."

İmam-ı Malik'in yanına geldiği zaman, yirmi yaşlarında bulunuyordu. İmam-ı Malik onu himayesine alıp, dokuz yıl müddetle ilim öğretti. İlimde yüksek bir dereceye ulaşan imam-ı Şafii Mekke'ye dönünce, oraya gelen Yemen valisi, onu Yemen'e götürüp kadılık vazifesi verdi. Beş yıl kadar bu görevi yaptıktan sonra, Bağdat’a giderek, ilmini ilerletmek için, imam-ı a'zamın talebesi olan imam-ı Muhammed'den ders almaya başladı. İmam-ı Muhammed onu kendi himayesine alıp, yazmış olduğu kitaplarını okutmak suretiyle, Irak'ta tedvin edilen fıkıh ilmini ve Irak'ta meşhur olan rivayetleri öğretti, imam-ı Muhammed ayrıca İmam-ı Şafii'nin üvey babası idi. İmam-ı Şafii onun ilminden ve kitaplarından çok istifade etmiştir.

Ebu Ubeyd şöyle demiştir: 
İmam-ı Şafii'den duydum, buyurdu ki, "İmam-ı Muhammed'den öğrendiğim meselelerle ve ilimle, bir deve yükü kitap yazdım. Eğer o olmasaydı ilim kapısının eşiğinde kalmıştım. Bütün insanlar ilimde, Irak âlimlerinin, Irak âlimleri de Kufe âlimlerinin çocuklarıdır. Onlar da Ebu Hanife'nin çocuklarıdır." Yani bir babanın çocukları için lazım olan nafakayı kazanıp, çocuklarını beslemesi gibi, imam-ı a’zam Ebu Hanife hazretleri de kendinden sonrakileri böylece ilimle beslemiş ve doyurmuştur. 

İmam-ı Şafii, Bağdat’ta imam-ı Muhammed'den aldığı dersleri tamamlayıp, Mekke'ye döndü. Burada bir müddet inceleme ve araştırmalar yapıp, ayrıca talebelere ders verdi. Bilhassa hac mevsiminde çeşitli İslam beldelerinden gelen ilim adamları ondan ilim öğrenirlerdi. Mekke'deki bu ikameti dokuz yıl kadar sürdü. Sonra tekrar Bağdat’a gitti. Bu sırada Bağdat İslam âleminin önemli bir ilim merkezi idi. Burada bulunan âlimler, imam-ı Şafii'ye hürmet göstermiş ve ilim talebeleri onun etrafında toplanmıştır. Bağdat âlimleri dahi ondan ders almışlardır. Daha önce Mekke'de imam-ı Şafii ile görüşen ve ondan hadis dinleyen Ahmed bin Hanbel talebe olmuş, onun üstünlüğüne hayran kalmıştır. Yine imam-ı Şafii ile emsal olan Ishak bin Raheveyh ve benzerleri ondan ilim tahsil etmiştir. Herkes onun dersine koşuyor ve verdiği fetvalara hayran kalıyordu. Ders ve fetva vermekte uyguladığı usul, geniş olarak açıkladığı istinbat (kaynaklardan hüküm çıkarma) usulü olan, usul-i fıkıh ilmi idi. 

O buna göre açıklamalarda bulunuyordu. Güzel ve açık konuşması, ifade ve izah tarzı, münazara kuvveti ve tesir bakımından çok güçlü idi. İmam-ı Şafii Bağdat’ta bulunduğu sırada (el-Kitab-ül Bağdadiyye) adını verdiği eserini yazdı. İmam-ı Şafii'nin üstün şahsiyetine ve yüksek ilmine hayranlık duyarak, ondan ders alıp ilim öğrenen talebelerinden bir kısmı şunlardır: Ahmed bin Hanbel, İshak bin Raheveyh, ez-Zaferani, Ebu Sevr İbrahim bin Halid, Ebu İbrahim Müzeni, Rebi' bin Süleyman-ı Muradi gibi bir çok âlim. Daha sonraki asırlarda, Şafii mezhebinde yetişmiş âlimlerden meşhur olanlardan bazıları da şunlardır: Hadis âlimlerinden imam-ı Nesai, kelam (akaid) âlimlerinden Ebul-Hasen-i Eşari, imam-ı Maverdi, imam-ı Nevevi, imam-ül-Haremeyn Abdülmelik bin Abdullah, imam-ı Gazali, İbni Hacer-i Mekki... Kaffal-ı Kebir, İbni Subki, imam-ı Suyuti v.b.

İmam-ı Nesai'nin (Sünen)'i meşhurdur, imam-ı Eşari, Ehl-i sünnetin itikaddaki iki imamından biridir. Hocalarının zinciri imam-ı Şafii'ye ulaşır.

İmam-ı Şafii hazretleri, ilim, zühd, marifet, zeka, hafıza ve nesep bakımlarından zamanındaki âlimlerin en üstünü idi. Onüç yaşında iken, Harem-i şerif de "Bana istediğinizi sorunuz" derdi. Onbeş yaşında iken fetva verirdi. Zamanının en büyük âlimi olan ve üçyüz bin hadis-i şerifi ezbere bilen imam-ı Ahmed bin Hanbel, ondan ders almaya gelirdi. Çok kimse imam-ı Ahmed'e, "Böyle büyük bir âlim iken, karşısında nasıl oturuyorsun?" dediklerinde, "Bizim ezberlediklerimizin manalarını o biliyor. Eğer onu görmeseydim, ilmin kapısında kalacaktım. O, dünyayı aydınlatan bir güneştir, ruhlara gıdadır" derdi. Bir kere de, "Fıkıh kapısı kapanmıştı. Allahü teâlâ, bu kapıyı, kullarına imam-ı Şafii ile tekrar açtı" dedi. Bir kere de, "İslamiyet’e, şimdi Şafii'den daha çok hizmet eden birini bilmiyorum" dedi. İmam-ı Ahmed yine buyurdu ki: (Allahü teâlâ her yüzyılda bir âlim yaratır, benim dinimi, herkese onun ile öğretir) hadis-i şerifinde bildirilen âlim, imam-ı Şafii'dir. Hadis-i şerifte (Kureyş'e sövmeyiniz. Zira Kureyşli bir âlim, yeryüzünü ilimle doldurur) buyuruldu. İslam âlimleri bu hadis-i şerif, imam-ı Şafii'nin geleceğini bildirmiştir, demişlerdir.

İmam-ı Ahmed bin Hanbel'in oğlu Abdullah, babasının imam-ı Şafii'ye çok dua ettiğini görerek sebebini sorunca: "Oğlum, imam-ı Şafii'nin insanlar arasındaki yeri, gökteki güneş gibidir. O, ruhların şifasıdır" demiştir. Bir seferinde de; "Eline kalem kağıt alan herkesin imam-ı Şafii'ye şükran borcu vardır" demiştir.

İmam-ı Şafii hazretlerinin rivayet ettiği hadis-i şerifler, Sahih-i Müslim'de, Sünen-i Ebi Davud, Sünen-i Tirmizi, Sünen-i Nesai, Sünen-i ibni Mace ve Sahih-i Buhari'nin ta'likatında yer almıştır. 

İmam-ı Şafii hazretleri, ikinci defa Bağdat’a gidişinden sonra, Bağdat’taki siyasi ve fikri kargaşalıklar sebebiyle Mısır'a gidip, ömrünün sonuna kadar orada kalmıştır. İmam-ı Şafii, imam-ı Malik'in ve imam-ı a'zamın talebesi imam-ı Muhammed'in derslerine devam ederek, imam-ı a'zamın ve imam-ı Malik'in ictihad yollarını öğrenip, bu iki yolu birleştirdi ve ayrı bir ictihad yolu kurdu. Kendisi çok beliğ, edip olduğundan, âyet-i kerimelerin ve hadis-i şeriflerin ifade tarzına bakıp, kuvvetli bulduğu tarafa göre hüküm verirdi, iki tarafta da kendi usulüne göre kuvvet bulamazsa, o zaman kıyas yolu ile ictihad ederdi. Böylece müslümanların ibadetlerinde ve işlerinde uyacakları bir yol göstermiştir. Onun kendi usulüne göre şer'i delillerden çıkardığı hükümlere, yani gösterdiği bu yola "Şafii Mezhebi" denildi. Ehl-i sünnet itikadında olan müslümanlardan, amellerini yani ibadet ve işlerini, bu mezhebin hükümlerine uyarak yapanlara "Şafii" denir.

Menkıbeleri ve methi:
Süfyan-ı Sevri şöyle demiştir: 
"İmam-ı Şafii'nin aklı, zamanındaki insanların yarısının akılları toplamından fazladır." 

Abdullah-i Ensari buyurdu ki: 
"İmam-ı Şafii'yi çok severim. Çünkü evliyalıkta hangi makama baksam, onu herkesin önünde görüyorum."

Az yer, az uyurdu. "On altı senedir, doyasıya yemek yemedim" buyurdu. Sebebi sorulunca, "Çok yemek bedene ağırlık verir, kalbi zayıflatır, anlayışı, idraki azaltır, çok uyku getirir ve böylece insanı ibadetten alıkoyar. Kulluğun başı az yemektir" buyurdu.

İmam-ı Şafii'nin siması, gayet güzel ve sevimli idi. Üstün bir zekaya ve kabiliyete sahip idi. Peygamber efendimizin sünnetine son derece riayet ederdi, ilmi, tevazusu, heybet ve vakarı ile kalblere tesir ederdi. Kur'an-ı kerim okurken dinleyenler kendinden geçerdi.

Orta halli giyinirdi. Heybetli bir görünüşü vardı. O bakarken, yanındakiler su dahi içemezlerdi. Yüzüğünde, (el-bereketü fil-kana'ati) Bereket, kanaat etmektedir, yazılı idi.

Harun Reşid, her sene Bizans imparatorundan vergi olarak çok para ve mal alırdı. Bir sene imparator, âlimlerle münakaşa etmek için ruhbanlar gönderdi: "Eğer bizi yenerlerse onlara vergilerimizi vermeye devam edeceğiz. Yok biz yenersek vermeyiz" dedi. Dörtyüz hıristiyan geldi. Halife, bütün âlimlerin Dicle kenarında toplanmasını emretti. İmam-ı Şafii'yi çağırarak, hıristiyan ruhbanlara sen cevap ver dedi. Herkes Dicle kenarında toplandı. İmam-ı Şafii seccadeyi omzuna alıp nehre doğru gitti. Seccadeyi nehre atıp üzerine oturdu ve, "Benimle münakaşa etmek isteyenler buraya gelsin" dedi.
Bu hali gören ruhbanların hepsi müslüman oldu. Bizans imparatoru, adamlarının imam-ı Şafii'nin elinde müslüman olduğunu öğrenince; "İyi ki, o buraya gelmedi. Yoksa buradakilerin hepsi müslüman olurdu, kendi dinlerini bırakırlardı" dedi.

Bir kere ders verirken, ders esnasında on defa ayağa kalktı. Sebebini sorduklarında, buyurdu ki:
"Seyyidlerden bir çocuk, kapının önünde oynuyor. Kapının önüne gelip, kendisini gördüğüm zaman, ona hürmeten ayağa kalkıyorum. Resulullahın torunu ayakta dururken oturmak reva değildir."

Vefatı
İmam-ı Şafii hazretleri, din-i İslama hizmet uğrunda tükettiği hayatının son anlarını, Kur'an-ı kerimi dinleyerek geçirmiştir, ömrünün sonuna kadar her gün bir hatim olmak üzere, ayda otuz hatim okurdu. Ramazan-ı şerifte ise gece ve gündüz birer hatim olmak üzere, altmış hatim okurdu. Artık vefatının yaklaştığı sırada takatsiz düşmüştü, önceki gibi okuyacak durumda değildi. Fakat okuyan birinden dinlemek arzu ediyordu. O bu halde iken, talebesi Ebu Musa Yunus bin Abdül-a'la’ya okutup, huşu içinde dinliyordu. Son nefeslerini vermek üzere iken, halini sordular. "Dünyadan göçüyorum. Artık ondan ayrılıyorum. Ümit şerbetini içiyorum. Kerim olan Rabbime gidiyorum" buyurdu. Vefatı İslam âlemi için büyük bir kayıp oldu. Duyulduğu her yerde, derin üzüntü ve gözyaşları ile karşılandı. Kabri kazılırken etrafa misk kokusu yayıldı. Orada bulunanlar bu kokunun tesirinde kalıp, kendilerinden geçtiler. Kahire'de el-Mukattam dağının eteğinde Kurafe kabristanına defnedildi. Daha sonra kabri üzerine bir türbe yapılmıştır. Türbesi üzerindeki şimdiki muhteşem kubbe, Eyyubi sultanlarından el-Melikel-Kaim tarafından; 608 (m. 1211) yılında yapılmıştır. Selahaddin Eyyubi tarafından da, türbesinin yanına büyük bir medrese yaptırılmıştır.

Kıymetli sözlerinden ve nasihatlerinden bir kısmı şunlardır: 

"Allahü teâlâyı bilen necat (kurtuluş) bulur. Dininde titizlik gösteren, kötülüklerden kurtulur. Nefsini ıslah eden saadete kavuşur.”

"Kim şu üç şeyi yaparsa imanı kâmil olur:
1- Emr-i bil-maruf yapmak, yani Allahü teâlânın emirlerini yapmak ve yaymak.
2- Nehy-i anil-münker yapmak, yani Allahü teâlânın yasaklarını yapmamak ve yapılmaması için uğraşmak.
3- Her işinde Allahü teâlânın dinde bildirdiği hudutlar içinde bulunmak.” 

“Dünyada zahid ol, dünya malına bağlanma! Ahireti isteyici ol, onun için çalış! Her işinde Allahü teâlâyı hatırla. Böyle yaparsan, kurtulmuşlardan olursun. Ruhsat ve teviller ile uğraşan âlimden fayda gelmez.”

“İnsanları tamamen razı ve memnun etmek çok zordur. Bir kimsenin bütün insanları kendinden hoşnut etmesi mümkün değildir. Bunun için kul, daima Rabbini razı ve memnun etmeye bakmalı, ihlas sahibi olmalıdır.”

"İlmi, kibirlenmek, kendini büyük görmek için isteyenlerden hiçbiri felah bulmuş değildir. Ama ilmi tevazu için, âlimlere ve insanlara hizmet için isteyen, elbette felah bulur, kurtulur."

"Senden daha çok malı ve parası olan kimseyi kıskanma. O malına ve parasına hasretle ölür. İbadeti ve taatı çok olan kimselere gıpta et. Yaşayanlar da sonunda ölecekleri için, onların dünyalıklarına özenmeye değmez."

"Hiçbir kimse yoktur ki, dostu ve düşmanı olmasın. Madem ki böyledir, o halde Allahü teâlâya itaat edenlerle beraber bulun, onları sev."

"İlim, ezber edilen şey değil, ezber edilen şeyden temin edilen faydadır."

"Resulullahın ve Eshabının yolunda olmayanı havada uçar görsem, yine doğruluğunu kabul etmem."

"Herkese akıllı denmez. Akıllı kimse, kendisini her türlü kötülükten koruyandır."

"Kalbine ilahi bir nur penceresinin açılmasını isteyen şu dört şeyi yapsın:
1- Günün belli bir vaktinde yalnız kalsın ve huzura dalsın.
2- Midesini pek fazla doyurmasın.
3- Sefih kimselerle düşüp kalkmayı bıraksın, kötü kimselerle düşüp kalkmasın.
4- İlimleriyle yalnız dünyalık arzu eden kimselere yaklaşmasın."

“Dünyayı ve Yaradanını bir arada sevdiğini söyleyen kimse yalancıdır.”

"Hiç bir vakit yoktur ki, ilim mütalaası, hüzün ve kederi yok etmesin, ilmi mütalaa, kalbin en ince ve en gizli noktalarını harekete geçirir, insanda yüce duygular uyandırır.”

"Sadık dost, arkadaşının hüzün ve sevinçte ortağı olandır."

"İki kişinin, darıldıktan sonra birbirinin ayıplarını ortaya çıkarması, münafıklık alametidir."

"Haksız sözleri tasdik eden, dalkavuk ve iki yüzlüdür."

"Sadık dost, arkadaşının ayıplarını görünce ihtar eder, ifşa etmez."

"İbret almak istersen, hata sahibi kişilerin akıbetlerine bak da kalbini topla."

"Dünya sevgisi ile Allah sevgisini bir arada toplarım iddiasında bulunmak, yalandır."

"Âlimlerin güzelliği, nefslerini ıslah etmeleridir, ilmin süsü, şüpheli şeylerden sakınmak, yumuşak olup, sertlik göstermemektir."

"Dünya işlerinde bir darlığa ve sıkıntıya düşen kimse, ibadete yönelmelidir."

"Gururlanıp böbürlenmek, adi ve bayağı kimselerin vasfıdır."

"Hizmet edene, hizmet edilir."

"Dostlar ile yapılan sohbetten sevimli bir hareket yoktur. Dostların ayrılığı kadar da gam ve keder veren şey yoktur."

"İlmi sevmeyende hayır yoktur. Böyle kimselerle dostluk ve bağlılığını kes. Çünkü, ilim kalblerin hayatı, gözlerin aydınlığıdır."

"Sadık dost ve halis kimya az bulunur, hiç arama!"

"Bütün düşmanlıkların aslı, kötü kimseler ile dostluk etmek ve onlara iyilik yapmaktır."

"İlim öğrenmek, nafile ibadetten üstündür."

"Kendini bilmeyene ilim öğreten, ilmin hakkını zayi etmiş olur. Layık olandan ilmi esirgeyen de, zulmetmiş olur."

"Resulullahtan sonra insanların en üstünü Hazret-i Ebu Bekir, sonra Hazret-i Ömer, sonra Hazret-i Osman, sonra Hazret-i Ali'dir.” (radıyallahü anhüm)

"İlim öğrenmek için üç şart vardır: Hocanın maharetli, talebenin zeki olması ve uzun zaman."

"Kimin düşüncesi, arzusu, maksadı yemek içmek (dünya) ise; kıymeti, bağırsaklarından çıkardığı kazurat kadardır."

"Dünyada en huzursuz kimse, kalbinde haset ve kin taşıyanlardır."

"Başkalarını senin yanında çekiştiren, senin bulunmadığın yerde de seni çekiştirir."

"Kanaatkâr olmak, rahatlığa kavuşturur."

"Sırrını saklamasını bilen, işinin hakimidir."

İmam-ı Şafii hazretlerinin divanındaki şiirlerinden bazılarının tercümesi şöyledir:
"Günlerin beraberinde getirdiği hadiseler, seni tesiri altına almasın. Sen iyi bir insan olmaya bak. Zaman içerisinde gelen musibetler ve belalardan dolayı sabırsızlık gösterme. Dünyanın bela ve musibetleri devamlı değildir. 

İnsanlar arasında hata ve ayıbın çok olsa bile, ahlakın; iyilik, cömertlik ve vefa (sözünde durmak) olsun, iyilik ve cömertliğin ile, hata ve ayıplarını ört. Cimriden iyilik bekleme. Çünkü Cehennemde, susuz kimseye su yoktur. 

Dünyanın sevinci de, kederi de, bolluğu da, darlığı da devamlı değildir. Kanaatkâr bir kalbe sahip olduğun zaman, sen ve dünyaya sahip olan kimse eşitsiniz. Ölüm, kimin yanına gelirse, artık onu ölümün elinden kurtaracak ne yer ve ne de gök vardır. Gerçi Allahü teâlânın yarattığı şu yeryüzü geniştir. Fakat, bir kere Allahü teâlânın hükmü gelince, feza bile dar gelir. Ölümün asla devası (ilacı) yoktur."

"Başımda ağaran saçların ortaya çıkmasıyla, nefsimin ateşi sönüp gitti. Başımda beyaz saçların yanmasıyla, benim gecem oldu. (Çünkü bunlar, ölümün habercileri idi.) İhtiyarlığın habercileri yanaklarıma indikten sonra, ben nasıl rahat yaşarım, insanın ömrünün en iyi kısmı, ihtiyarlıktan öncekidir. Halbuki, gençliği yok olan bir nefs, yok olmuş demektir, insanın rengi sararıp, saçları ağardığı zaman, güzel ve tatlı günleri de, o güzellik ve tatlılığını kaybeder. Yeryüzünde büyüklenerek yürüme. Çünkü, bir müddet sonra bu yer, seni de içine çekip alacaktır."

"Sefih ve cahil bir kimse konuşunca ona cevap verme. Sükut, ona cevap vermekten daha hayırlıdır."

"Öğrenmenin acısını bir müddet tatmayan, hayatı boyunca cehaletin zilletini yudumlar."

"Bütün düşmanlıkların sevgiye dönüşmesi umulur. Fakat hasetten dolayı olan düşmanlık böyle değil."

"Allahü teâlâyı sevdiğini söylersin, halbuki, Ona isyan edersin. Böyle sevgi olmaz. Eğer sevginde samimi olsaydın, Allahü teâlâya itaat ederdin. Çünkü seven, sevdiğine itaat eder."

"Senden görüşünü istemeyene, görüşünü verme. Çünkü böyle yaparsan, övülmediğin gibi, görüşün de o kimseye fayda vermez."

"Müslümanların önderi imam-ı a'zam Ebu Hanife, memleketleri ve içerisinde yaşayanları, ilmiyle verdiği hükümlerle süsledi. Doğuda, batıda ve Kufe'de onun bir eşi yoktur. Allahü teâlâ ona rahmet eylesin."

"İlim öğren, kimse âlim olarak doğmaz, ilim sahibi ile cahil bir olmaz."

"Bir kavmin büyüğünün ilmi yoksa, herkes ona yönelip geldiği zaman o küçüktür. Kavmin makam ve mertebe sahibi olmayan ve ilim sahibi olan küçüğü, ilmi meclislerde kavmin büyüğüdür."

"Sana gelene sen de git. Sana kötülük ve eziyet edene sen eziyet etme."

"Ey insan, dilini muhafaza et, seni sokmasın. Çünkü o, büyük bir yılandır. Kabirlerde, kahraman ve cesur kimselerin bile kendileriyle karşılaşmaktan çekinip, dilinin kurbanı giden nice kimseler vardır."

"Hakkı doğruyu kim söylerse söylesin kabul ediniz."

Eserleri:
Ömrünü ilim öğrenmek, öğretmek ve eser yazmak suretiyle, İslamiyet’e hizmet yoluna sarf eden 
imam-ı Şafii hazretlerinin pek çok kıymetli eseri vardır. Bazıları şunlardır:

1) El-Ümm: Fıkıh ilmine dair olup, imam-ı Şafii’nin ictihad ederek bildirdiği meseleleri ihtiva eden bir eseridir. Yedi cilt olarak basılmıştır. 

2) Kitab-üs-Sünen vel-Müsned: Hadis ilmine dairdir. 

3) Er-Risale fil-Usul: Usul-i fıkha dairdir. Usul-i fıkhın kitap halinde yazıldığı ilk eserdir. 

4) El-Mebsut
5) Ahkam-ül-Kur’an
6) İhtilaf-ül-Hadis
7) Müsned-üş-Şafii
8) El-Mevâris
9) El-Emali el-Kübra
10) El-Emali es-Sagir
11) Edeb-ül-Kadi
12) Fedail-i Kureyş
13) El-Eşribe
14) Es-Sebku ve’r-Remyü
15) İsbat-ün-Nübüvve ve Reddi alel-Berahime 

 

Geri dön

 24 Mart 2007 Cumartesi

 
İmâm-ı Şafiî -1-
 
 
Eshâb-ı kirâmdan olan dördüncü dedesi “Şâfi’”e nisbetle Şâfiî nisbesiyle meşhûr olan İmâm-ı Şâfiî, Ehl-i sünnetin amelde dört hak mezhebinden olan Şâfiî mezhebinin kurucusu ve evliyânın büyüklerindendir. İsmi, “Muhammed bin İdrîs”, künyesi “Ebû Abdillah”tır. Soyu, Kureyş kabîlesinden olup hem anne, hem de baba tarafından Peygamber Efendimizin soyu ile birleşmektedir. Annesi tarafından soyu Fâtıma bint-i Abdillah el-Mahmûd bin Hasan el-Müsennâ bin Hasan bin Ali bin Ebî Tâlib’e dayanır. Babası tarafından ise, Peygamber Efendimizin üçüncü dedesi olan Abdümenâf, Şâfiî hazretlerinin dokuzuncu dedesidir. 767 (H. 150) senesinde Kudüs civârında Gazze’de doğdu. 820 (H. 204) senesinde Mısır’da vefât etti. Kabri, Kâhire’deki “Karâfe Kabristanı”ndadır. 
 
Şâfiî hazretleri, henüz beşikte iken babası vefât etti. Zâhide bir annesi vardı. İnsanlar emânetlerini ona bırakırlardı. Annesi onu, iki yaşındayken asıl memleketleri olan Mekke’ye getirdi. Çocukluğu orada geçen Şâfiî, zekâ ve olgunluğuyla kendini gösterdi. Altı yaşında iken mektebe gitmeye başladı. Yedi yaşına gelince, Kur’ân-ı kerîmi ezberledi. Bundan sonra ilim öğrenmeye başladı. 
 
İmâm-ı Şâfiî, Mekke’de bulunan zamanın meşhûr âlimlerinin derslerine ve sohbetlerine devâm etti. Kendisi, ilim öğrenmeye başladığı bu ilk günleri şöyle anlatmıştır: “Kur’ân-ı kerîmi ezberledikten sonra devamlı “Mescid-i Harâm”a gidip, fıkıh ve hadîs âlimlerinden pekçok istifâde ettim. Fakat çok fakîr idik, bir yaprak kâğıt almaya bile gücümüz yoktu. Derslerimi ve öğrendiğim meseleleri, kemik parçaları üzerine yazardım.” 
 
İmâm-ı Şâfiî, Mekke’deki bu ilk tahsîlinden sonra, Arapçanın inceliklerini ve edebiyâtını öğrenmek için, çölde yaşayan “Huzeyl Kabîlesi”nin arasına gitti. Orada da bilgisini ilerletip, ok atmayı öğrendi. Bu hususta da şöyle demiştir: “Ben Mekke’den çıktım. Çölde Huzeyl kabîlesinin yaşayışını ve dilini öğrendim. Bu kabîle, Arapların dil bakımından en fasîhi idi. Onlarla birlikte gezdim, dolaştım, ok atmayı da öğrendim. Mekke’ye döndüğüm zaman, birçok rivâyet ve edebiyât bilgilerine sâhip olmuştum.” 
 
İmâm-ı Şafiî daha on yaşında iken, o zamanın en meşhûr âlimi İmâm Mâlik’in “Muvatta’” adlı hadîs kitabını, dokuz gecede ezberlemiştir. Gençliğinin ilk yıllarında kendini tamamen ilme verip, Mekke’deki Süfyân bin Uyeyne, Müslim bin Hâlid ez-Zencî gibi fakîh ve muhaddislerden ilim tahsil etti. Hadîs, fıkıh, lügat ve edebiyâtta çok yükseldi. Mekkeli gençler arasında, ilimde parmakla gösterilen bir dereceye ulaştı. 
 
İmâm-ı Şâfiî’nin tahsîl hayâtındaki en önemli safha, İmâm Mâlik’e talebe olmasıyla başlamıştır. Mekke’den Medîne’ye gidip, İmâm Mâlik’den ders almasını şöyle anlatmıştır: 
 
“İlk zamanlar Mekke’de, Müslim bin Hâlid’den fıkıh öğrendim. O sırada Medîne’de bulunan Mâlik bin Enes’in büyüklüğünü ve Müslümanların imâmı olduğunu işittim. Kalbime geldi ki onun yanına gideyim, talebesi olayım. 
 
Sonra onun meşhûr eseri olan Muvatta’ın bir nüshasını, Mekke’de birinden tekrâr geri vermek üzere alıp ezberledim. 
 
Mekke Vâlîsine gidip, birini Medîne Vâlîsine, birisini de Mâlik bin Enes’e vermek üzere iki mektup alıp Medîne’ye gittim. Medîne’ye varınca, Medîne Vâlîsine gidip ona âit olan mektûbu verdim ve Medîne Vâlîsi ile birlikte İmâm Mâlik’in yanına gittik. İmâm Mâlik dışarı çıktı. Uzun boylu ve gâyet heybetli bir görünüşü vardı. Medîne Vâlîsi, Mekke Vâlîsinin gönderdiği mektûbu İmâm’a takdîm etti. Mektupta; “Muhammed bin İdrîs, annesi tarafından şerefli bir kimsedir. Ve hâli şöyle şöyledir...” diye yazılı olan kısmı okuyunca; “Sübhânallah! Resûlullah’ın (sallallahü aleyhi ve sellem) ilmi şöyle mi oldu ki, mektup ile yazılıp, sorulup, talep olunur” dedi. 
 
Ben de durumumu ve ilim öğrenmek istediğimi anlattım. Sözlerimi dinledikten sonra bana baktı. “Adın nedir?” dedi. “Muhammed’dir” dedim. “Ey Muhammed! İleride büyük bir şânın olacak, Allahü teâlâ, senin kalbine bir nûr vermiştir. Onu ma’siyetle söndürme! Yarın birisi ile gel, sana Muvatta’ı okusun” buyurdu. 
 
Ben de; “Onu ezberledim, ezberden okurum” dedim. Ertesi gün İmâm Mâlik’e gelip okumağa başladım. Her ne zaman, İmâmı üzme korkusundan okumağı bırakmak istesem, benim güzel okumam onu hayretler içerisinde bırakır, “ey genç daha oku” derdi. Kısa zamanda Muvatta’ı bitirdim.” 
 
İmâm-ı Şâfiî, İmâm Mâlik’in yanına geldiği zaman, yirmi yaşlarında bulunuyordu. İmâm Mâlik onu himâyesine alıp, dokuz yıl müddetle ilim öğretti. 
 
İlimde yüksek bir dereceye ulaşan Şâfiî hazretleri, Mekke’ye dönünce, oraya gelen Yemen Vâlîsi, onu Yemen’e götürüp kâdîlık vazîfesi verdi. Beş yıl kadar bu görevi yaptıktan sonra, Bağdat’a giderek, ilmini ilerletmek için, İmâm-ı A’zamın talebesi İmâm Muhammed’den ders almaya başladı. 
 
İmâm Muhammed, onu kendi himâyesine alıp, yazmış olduğu kitaplarını okutmak sûretiyle, Irak’ta tedvîn edilen fıkıh ilmini ve Irak’ta meşhûr olan rivâyetleri öğretti. İmâm Muhammed, ayrıca İmâm-ı Şâfiî’nin annesi ile evlenerek onun üvey babası oldu. İmâm-ı Şâfiî onun ilminden ve kitablarından çok istifâde etmiştir. Şafiî hazretleri bu hususta şöyle demiştir: “İlimde ve diğer dünyâ işlerinde, İmâm Muhammed kadar bana kimse faydalı olmamıştır.” 
 
İmâm-ı Şâfiî, ayrıca Selîm-i Râî’nin sohbetine kavuşup, vilâyet (evliyâlık) makamlarına da yükseldi.
 

25 Mart 2007 Pazar
 
İmâm-ı Şafiî -2-
 
 
İmâm-ı Şâfiî, Bağdat’ta İmâm Muhammed’den aldığı dersleri tamamlayıp, Mekke’ye döndü. Burada bir müddet inceleme ve araştırmalar yapıp, ayrıca kendisi de talebelere ders verdi. Bilhassa hac mevsiminde, çeşitli İslâm beldelerinden gelen ilim adamları ondan ilim öğrenirlerdi. Mekke’deki bu ikâmeti dokuz yıl kadar sürdü. 
 
Sonra tekrar Bağdat’a gitti. Bu sırada Bağdat, İslâm âleminin önemli bir ilim merkezi idi. Burada bulunan âlimler, İmâm-ı Şâfiî’ye hürmet göstermiş ve ilim talebeleri onun etrafında toplanmıştır. Bağdat âlimleri dahi ondan ders almışlardır. Daha önce Mekke’de İmâm-ı Şâfiî ile görüşen ve ondan hadîs dinleyen İmâm Ahmed bin Hanbel de ona talebe olmuş, onun üstünlüğüne hayran kalmıştır. 
 
Şâfiî hazretleri ilim, zühd, mârifet, zekâ, hâfıza ve neseb bakımlarından zamânındaki âlimlerin en üstünü idi. Onüç yaşında iken, Harem-i şerîfde; “Bana istediğinizi sorunuz?” derdi. Onbeş yaşında iken fetvâ verirdi. Zamânının en büyük âlimi olan ve üç yüz bin hadîs-i şerîfi ezbere bilen İmâm Ahmed bin Hanbel, ondan ders almağa gelirdi. Çok kimse, İmâm Ahmed’e; “Böyle büyük bir âlim iken, kendi çocuğun gibi bir genç karşısında nasıl oturuyorsun?” dediklerinde; “Bizim ezberlediklerimizin manâlarını o biliyor. Eğer onu görmeseydim, ilmin kapısında kalacaktım. O, dünyâyı aydınlatan bir güneştir, ruhlara gıdâdır” derdi. 
 
Bir kere de; “Fıkıh kapısı kapanmıştı. Allahü teâlâ, bu kapıyı, kullarına İmâm-ı Şafiî ile tekrar açtı” dedi. 
 
İmâm Ahmed, bir kerre de; “İslâmiyete, şimdi İmâm-ı Şâfiî’den daha çok hizmet eden birini bilmiyorum” dedi. 
 
İmâm Ahmed, yine buyurdu ki: “Allahü teâlâ her yüzyılda bir âlim yaratır, benim dînimi, herkese onun ile öğretir” hadîs-i şerîfinde bildirilen âlim, İmâm-ı Şâfiî’dir. Hadîs-i şerîfte; “Kureyş’e sövmeyiniz. Zîrâ Kureyşli bir âlim, yeryüzünü ilimle doldurur” buyuruldu. İslâm âlimleri bu hadîs-i şerîf, İmâm-ı Şâfiî’nin geleceğini bildirmiştir, demişlerdir. 
 
Ahmed bin Hanbel’in oğlu Abdullah, babasının İmâm-ı Şâfiî’ye çok duâ ettiğini görerek sebebini sorunca; “Oğlum, İmâm-ı Şâfiî’nin insanlar arasındaki yeri, gökteki güneş gibidir. O, ruhların şifâsıdır” demiştir. 
 
Yine İmâm-ı Şâfiî ile emsâl olan İshâk bin Râheveyh ve başkaları ondan ilim tahsîl etmiştir. Herkes onun dersine koşuyor ve verdiği fetvâlara hayran kalıyordu. Ders ve fetvâ vermekte uyguladığı usûl, geniş olarak açıkladığı istinbât (kaynaklardan hüküm çıkarma) usûlü olan, usûl-i fıkıh ilmi idi. O, buna göre açıklamalarda bulunuyordu. Güzel ve açık konuşması, ifâde ve îzâh tarzı, münâzara kuvveti ve tesîr bakımından çok güçlüydü. Şâfiî hazretleri, Bağdat’ta bulunduğu sırada “el-Kitâbü’l-Bağdâdî” adını verdiği eserini yazdı. 
 
Ebû Ubeyd şöyle demiştir: İmâm-ı Şâfiî’den duydum, buyurdu ki: “İmâm Muhammed’den öğrendiğim meselelerle ve ilimle, bir deve yükü kitap yazdım. Eğer o olmasaydı, ilim kapısının eşiğinde kalmıştım. Bütün insanlar ilimde, Irâk âlimlerinin, Irâk âlimleri de Kûfe âlimlerinin çocuklarıdır. Onlar da Ebû Hanîfe’nin çocuklarıdır.” Yâni bir babanın, çocukları için lâzım olan nafakayı kazanıp, çocuklarını beslemesi gibi, Ebû Hanîfe de kendinden sonrakileri böylece ilimle beslemiş ve doyurmuştur. 
 
İmâm-ı Şâfiî’nin üstün şahsiyetine ve yüksek ilmine hayranlık duyarak, ondan ders alıp ilim öğrenen talebelerinden bir kısmı şunlardır: Ahmed bin Hanbel, İshâk bin Râheveyh, ez-Za’ferânî, Ebû Sevr İbrâhîm bin Hâlid, Ebû İbrâhîm Müzenî, Rebî’ bin Süleymân-ı Murâdî. 
 
Daha sonraki asırlarda, Şâfiî mezhebinde yetişmiş âlimlerden meşhûr olanlardan bâzıları da şunlardır: Hadîs âlimlerinden İmâm-ı Nesâî, kelâm (akâid) âlimlerinden Ebü’l-Hasan-ı Eş’arî, İmâm-ı Mâverdî, İmâm-ı Nevevî, İmâm-ül-Haremeyn Abdülmelik bin Abdillah el-Cüveynî, İmâm-ı Gazâlî, İbn-i Hâcer-i Mekkî, Kaffâl-ı Kebîr, İbnü’s-Sübkî, İmâm-ı Suyûtî vb. 
 
Süfyân-ı Sevrî şöyle demiştir: “İmâm-ı Şâfiî’nin aklı, zamanındaki insanların yarısının akılları toplamından fazladır.” Abdullah-i Ensârî buyurdu ki: “İmâm-ı Şâfiî’yi çok severim. Çünkü evliyâlıkta hangi makâma baksam, onu herkesin önünde görüyorum.” 
 
Az yer, az uyurdu. “Onaltı senedir, doyasıya yemek yemedim” buyurdu. Sebebi sorulunca “Çok yemek bedene ağırlık verir, kalbi zayıflatır, anlayışı, idrâki azaltır, çok uyku getirir ve böylece insanı ibâdetten alıkor. Kulluğun başı az yemektir” buyurmuştu. 
 
Şâfiî hazretleri, hikmetli sözleri ve gönül alıcı nasîhatleriyle insanların kurtuluşlarına vesîle oldu. 
 
Biri, İmâm-ı Şâfiî’den nasîhat isteyince buyurdu ki: 
 
“Senden daha çok malı ve parası olan kimseyi kıskanma. O malına ve parasına hasretle ölür. İbâdeti ve tâatı çok olan kimselere gıpta et. Yaşayanlar da sonunda ölecekleri için, onların dünyâlıklarına özenmeye değmez. 
 
Hiçbir kimse yoktur ki, dostu ve düşmanı olmasın. Mâdemki böyledir, o halde Allahü teâlâya itâat edenlerle berâber bulun, onları sev. 
 
İlim, ezber edilen şey değil, ezber edilen şeyden temin edilen faydadır. 
 
Resûlullah’ın ve Eshâbının yolunda olmayanı havada uçar görsem, yine doğruluğunu kabûl etmem. 
 
Herkese akıllı denmez. Akıllı kimse, kendisini her türlü kötülükten koruyandır. 
 
Dünyâda zâhit ol, dünyâ malına bağlanma! Âhireti isteyici ol, onun için çalış! Her işinde Allahü teâlâyı hatırla. Böyle yaparsan, kurtulmuşlardan olursun. Ruhsat ve te’vîller ile uğraşan âlimlerden fayda gelmez.”
 


Mezhep İmamlarımızdan İmam Şafiî rh.a.

Mezhep İmamlarımızdan İmam Şafiî rh.a.

Fahr-i Kâinat Efendimiz s.a.v.’in insanlığa tebliğ ettiği Din-i Mübin’i Ashab-ı Kiram efendilerimiz öğrendiler, uyguladılar ve öğrettiler. Onlardan da, bir sonraki nesil olan Tabiîn nesli gördü, öğrendi ve sonrakilere öğretti. Bugün mezhep imamları dediğimiz büyük zatlar bu dönemde yetişip İslâm fıkhını tedvin ettiler, bir araya getirdiler. Onlar hem ilimleriyle, hem de ahlâk ve takvalarıyla önder kimselerdi. Bu mübarek zatları İmam Şafiî hazretlerinden başlayarak hatırlayalım ve analım.

İmam Şafiî hazretleri, Ehl-i Sünnet’in amelde dört hak mezhebinden olan Şafiî mezhebinin kurucusu ve evliyanın büyüklerindendir. İsmi, Muhammed b. İdris b. Abbas b. Osman b. Şafiî b. Sâib Kureyşî’dir. Künyesi Ebu Abdullah’tır. Anne ve baba tarafından soyu Peygamber Efendimiz’le birleşmektedir. Dördüncü dedesi Şafiî’nin ismine nisbetle ona da Şafiî denildiği için bu isimle meşhur olmuştur.

Miladi 767 (hicri 150) yılında Gazze’de doğdu. Henüz bebekken babası vefat etti. Annesi onu iki yaşındayken asıl vatanı olan Mekke’ye getirdi. İlim tahsiline altı yaşında başladı. Yedi yaşına gelince Kur’an-ı Kerim’i ezberledi. Hafızlıktan sonra da ilim iştiyakı başladı. Mekke’de bulunan o zamanın büyük alimlerinin derslerine ve sohbetlerine devam etti. Kendisi o günlerden şöyle bahseder:

“Kur’an-ı Kerim’i ezberledikten sonra devamlı Mescid-i Haram’a gidip, fıkıh ve hadis alimlerinden çok istifade ettim. Fakat çok fakirdik, bir yaprak kâğıt almaya bile gücümüz yoktu. Derslerimi ve öğrendiğim meseleleri kemik parçaları üzerine yazardım.”

İmam Şafiî rh.a., Mekke’deki bu ilk tahsilinden sonra Arapçanın inceliklerini ve edebiyatını öğrenmek için Mekke’nin dışında yaşayan Huzeyl kabilesinin yanına gitmiştir. Yine kendisi anlatıyor: “Ben Mekke’den çıktım. Çölde Huzeyl kabilesinin yaşayışını ve dilini öğrendim. Bu kabile, Arapların dil bakımından en fasihi idi. Onlarla birlikte bir süre kaldım. Ok atmayı öğrendim. Mekke’ye döndüğüm zaman birçok rivayet ve edebiyat bilgisine sahip olmuştum.”

Daha çocukken

İmam Şafiî hazretleri daha on yaşında iken, o zamanın meşhur alimi İmam Malik rh.a.’in 1720 hadisten oluşan Muvatta adlı kitabını dokuz gecede ezberlemiştir. Gençliğinin ilk yıllarında kendisini tamamen ilme vermişti. Daha on üç yaşında iken, Harem-i Şerif’te “Bana istediğinizi sorun?” derdi. On beş yaşında iken fetva verirdi. Zamanının büyük alimi ve üç yüz bin hadis ezberi olan İmam Ahmed b. Hanbel rh.a. ondan ders almaya gelirdi. Etrafındakiler İmam Ahmed’e:

– Sen böyle büyük bir alim iken, çocuğun yaşındaki bir genç karşısında nasıl oturuyorsun, dediklerinde şu cevabı vermiştir:

– Bizim ezberlediklerimizin manalarını o biliyor. Eğer onu görmeseydim ilmin kapısında kalacaktım. Fıkıh kapısı kapanmıştı. Allah Tealâ bu kapıyı kullarına İmam Şafiî ile tekrar açtı. İslâm’a şimdi ondan daha çok hizmet eden birini bilmiyorum. “Allah Tealâ her yüzyılda bir alim yaratır, benim dinimi herkese onun ile öğretir.” hadis-i şerifinde bildirilen alim odur.

İmam Şafiî hazretlerinden dinlemeye devam edelim:

“Çocukluk zamanımda, Mekke’de rüyamda Peygamber Efendimiz’i gördüm. Tam bir heybetle Mescid-i Haram’da imamlık yapıyorlardı. Namaz bitince yanlarına gidip:

– Bana da ilim öğretiniz, dedim. Bunun üzerine kaftanının altından bir terazi çıkarıp:

– Bu senin içindir, buyurup bana hediye ettiler. Bu rüyamı tabir ettirdim. “Sen ilimde önder olacaksın ve Sünnet üzere olacaksın. Terazinin manası ise, Hakikat-ı Muhammediyye’ye kavuşacağının alâmetidir.” dediler.”

Naklederler ki, bir gece Halife Harun Reşid, eşi Zübeyde ile bir hususta tartışmaya girmişti. Zübeyde, Harun’a:

– Ey cehennemlik, demiş. Harun da:

– Eğer ben cehennemliksem sen benden boş ol, demiş ve bu suretle birbirinden ayrılmışlardı.

Harun, Zübeyde’yi çok seviyordu, bu yüzden çok üzüldü. Tellal çıkartıp, Bağdat ulemasının toplanarak bu meselenin halledilmesini emretti. Hiç kimse işin içinden çıkamadı. “Harun cennetlik mi, yoksa cehennemlik midir? Bunu ancak Allah Tealâ bilir!” dediler. Topluluğun arasından ayağa kalkan bir çocuk:

– Bunun cevabını ben veririm, deyince halk şaşırdı ve hayretle:

– Galiba bu çocuk deli, bu kadar büyük alimlerin aciz kaldığı meselede o ne söyleyebilir, dediler.

Bu çocuk İmam Şafiî rh.a. idi. Saraya gidildi. Halife ile eşini karşısın alıp:

– Cevap ver ey Harun! Senin mi bana ihtiyacın var, benim mi sana, diye sordu. Halife:

– Benim sana ihtiyacım var, dedi. İmam Şafiî:

– O halde tahttan aşağıya in, çünkü alimlerin mevkisi yüksektir, dedi. Bunun üzerine Halife kalkıp onu tahta oturttu. İmam Şafiî:

– Önce ben sana bir mesele soracağım, sen bana cevap verirsen, ben de senin meseleni cevaplandıracağım, dedi. Halife:

– Sualin neyse sor, dedi. İmam Şafiî:

– Günah işleme imkanın varken hiç o günahtan vazgeçtiğin oldu mu?

– Evet, vallahi böyle bir hadise başımdan geçmişti.Gençliğimde hoşuma giden bir kadınla başbaşa kalmıştık, dilediğimi yapabilirdim. Allah’tan korktuğum için kadına dokunmadım.

Bunun üzerine İmam Şafiî rh.a.:

– Ben senin cennet ehlinden olduğuna hükmediyorum, deyince alimler seslerini yükseltti:

– Hangi delile dayanıyorsun, dediler. Şafiî dedi ki:

– Kur’an’a dayanıyorum. Zira Hak Tealâ buyurur ki:“Kim de, Rabbinin huzurunda duracağından korkar ve nefsini arzularından alıkoyarsa, şüphesiz cennet onun sığınağıdır” (Naziat, 40).

Bu cevap üzerine bütün alimler hayranlıklarını dile getirdiler: “Daha çocukken böyle! Genç olunca nasıl olur?” demekten kendilerini alamadılar.

‘Şanın büyük olacak’

İmam Şafiî rh.a.’in tahsil hayatındaki en önemli safha İmam Malik hazretlerine talebe olmasıyla başlamıştır. Bu süreci de kendisinden dinleyelim:

“İlk zamanlar Mekke’de Müslim b. Halid’den fıkıh öğrendim. O sırada Medine’de bulunan Malik bin Enes’in büyüklüğünü, müslümanların imamı olduğunu işittim. Kalbime onun yanına gidip talebesi olma isteği doğdu. Medine’ye gidip, kendisine isteğimi anlattım. Bana baktı:

– Adın ne, dedi.

– Muhammed, dedim.

– Ey Muhammed! İleride büyük bir şanın olacak. Allah Tealâ senin kalbine bir nur vermiş. Onu masiyetle söndürme! Yarın birisi ile gel, sana Muvattâ’yı okusun buyurdu. Ben de:

– Onu ezberledim, ezberden okurum dedim.

Ertesi gün gelip okumaya başladım. Ne zaman imamı üzme korkusuyla dursam, benim güzel okumam onu hayretler içerisinde bırakır:

– Ey genç okumaya devam et, buyururlardı.

İmam Şafiî hazretleri, İmam Malik rh.a.’in yanına geldiği zaman yirmi yaşlarında idi. İmam Malik onu himayesine alıp dokuz yıl boyunca ilim öğretti. Artık yüksek bir ilmî mertebeye erişen İmam Şafiî hazretleri Mekke’ye dönünce, Yemen valisi onu Yemen’e götürüp kadılık vazifesi verdi. Beş yıl kadar bu görevi yaptıktan sonra, Bağdat’a giderek İmam Azam rh.a. hazretlerinin talebesi İmam Muhammed rh.a.’ten ders almaya başladı. İmam Muhammed onu kendi himayesine alıp, Irak’ta tedvin edilen fıkıh ilmini öğretti. İmam Şafiî hazretleri onun ilminden ve kitaplarından çok istifade etmiştir. Nitekim kendisi şöyle buyurmuştur:

– İlimde ve dünya işlerinde hiç kimse İmam Muhammed kadar bana faydalı olmamıştır.

Ebu Ubeyd de İmam Şafiî hazretlerinden şöyle duyduğunu anlatır:

“İmam Muhammed’den öğrendiğim ilimle birçok kitap yazdım. Eğer o olmasaydı ilim kapısının eşiğinde kalmıştım. Bütün insanlar ilimde Irak alimlerinin, Irak alimleri de Kûfe alimlerinin çocuklarıdır. Onlar da Ebu Hanife’nin çocuklarıdır.”

İnsanlar içinde güneş gibi

İmam Şafiî hazretleri, Bağdat’ta el-Kitabü’l-Bağdâdiyye adını verdiği eserini yazdı. O ilim, takva, marifet, zekâ ve hafıza bakımından zamanındaki alimlerin önderiydi. Onun açtığı yoldan nice büyük alim yürümüş ve Ehl-i Sünnet’e büyük hizmetler vermişlerdir. Bunların bazıları şunlardır:

Hadis alimlerinden İmam Nesâî, kelâm (akaid) alimlerinden Ebü’l-Hasan Eş’arî ve bunun yanında Mâverdî, Gazâlî, Nevevî, Abdülmelik b. Abdullah, İbn-i Hâcer Mekkî, Beyhakî, Suyutî ve daha nice şahsiyet… (Allah hepsinden razı olsun.)

Ahmed b. Hanbel hazretlerinin oğlu Abdullah, babasının İmam Şafiî hazretlerine çok dua ettiğini görerek sebebini sorunca:

– Oğlum, Şafiî’nin insanlar arasındaki yeri gökteki güneş gibidir. O, ruhların şifasıdır, buyurmuştur.

Büyüklerimizden Süfyan Sevrî hazretleri (d. 95 / v. 161 hicri) onun çocukluk yıllarına rastlamasına rağmen şöyle demiştir: “İmam Şafiî’nin aklı, zamanındaki insanların yarısının akılları toplamından fazladır.”

Hâce Abdullah Ensârî k.s. de şöyle buyurur: “İmam Şafiî’yi çok severim. Çünkü evliyalıkta hangi makama baksam, onu herkesin önünde görüyorum.”

Yine İmam Şafiî hazretleri anlatıyor:

“Bir gün rüyamda, Hz. Ali efendimizi gördüm. Parmağından yüzüğünü çıkardı, parmağıma taktı. Bu hareketi, kendi ilminin ve Rasulullah’ın ilminin bana geçmesinin alameti idi.”

İmam Şafiî hazretleri, İmam Malik’in ve İmam Azam’ın talebesi İmam Muhammed’in ilim meclislerine katılarak bu iki imamın içtihat yollarını öğrendi, bu iki yolu birleştirdi ve Şafiî mezhebi doğdu. O, usul-i fıkıh ilmindeki meseleleri ilk defa sınıflandırıp “er-Risâle fi’l-Usûl” adlı eserinde toplamıştır.

Edep ve cömertlik abidesi

İmam Şafiî hazretlerinin yüzü gayet güzel ve nurluydu. Efendimiz s.a.v.’in sünnetinden zerre kadar şaşmazdı. Yumuşak huylu oluşu, tevazusu, cömertlik ve saygınlığı ile örnek bir şahsiyetti. Kur’an-ı Kerim okurken dinleyenler mest olur, kendilerinden geçerlerdi. Yüzüğünde, “bereket, kanaat etmektir” yazılıydı.

Bir defasında ders verirken on defa ayağa kalktı. Sebebini sorduklarında buyurdu:

– Seyyidlerden bir çocuk kapının önünde oynuyor. Kapının önüne gelip kendisini gördüğüm zaman ona hürmeten ayağa kalkıyorum. Rasulullah’ın torunu ayakta dururken oturmak reva değildir.

Öğrencilerinden biri anlatır:

“Bir bayram günü Şafiî hazretleri ile beraber mescitten çıktık. Bir mesele üzerinde sohbet ediyorduk. Evlerinin kapısına gelince bir hizmetçi kendisine bir kese altın uzatıp, efendisinin selamı ile bunu kabul buyurmasını rica etti. Şafiî hazretleri keseyi kabul etti. Biraz sonra biri gelip:

– Bir çocuğum oldu. Yanımda hiç param yok. Allah rızası için biraz para istiyorum, dedi.

O da keseyi hiç açmadan olduğu gibi o şahsa verdi. Halbuki biliyordum ki, kendisinin de hiç parası yoktu.”

İmam Şafiî şöyle anlatmıştır:

“Bir gece rüyamda Efendimiz s.a.v.’i görmekle şereflendim. Bana buyurdu ki:

– Sen kimdensin?

– Ben senin kabilendenim, dedim.

– Bana yaklaş, buyurdular. Yanlarına gittim. Mübarek ağzının suyunu dilime ağzıma ve dudaklarıma sürüp:

– Haydi Allah Tealâ sana bereket versin, buyurdular.”

İmam Şafiî hazretleri Kur’an’a çok düşkündü. Ömrünün sonuna kadar her gün bir hatim olmak üzere, ayda otuz hatim okurdu. Ramazanda ise gece ve gündüz birer hatim olmak üzere, altmış hatim okurdu. Miladi 820, hicri 204 senesinde Mısır’da bir Cuma gecesi vefat etmiştir.

İmam Şafiî hazretlerinin talebelerinden Rebi b. Süleyman anlatıyor: Hocamı rüyada görüp:

– İzzet ve celal sahibi Allah sana ne yaptı, diye sordum. Dedi ki:

– Beni bir tahta oturtup üzerime altın ve mücevher saçtı. Dünyanın yedi yüz bin mislini bana verdi, buyurdu.

Allah Tealâ onu rahmetine gark etsin. Bize de şefaatini nasip eylesin.

 


İMAM-I  Ş A F İ İ

         (Rahmetullahitealaaleyh)

 

Ehl-i sünnetin amelde dört hak mezhebinden olan Şâfi mezhebinin kurucusu ve evliyânın
büyüklerinden. İsmi, Muhammed bin İdrîs, künyesi Ebû Abdullah'tır. Eshâb-ı kirâmdan olan dördüncü dedesi Şâfî'ye nisbetle Şâfiî nisbesiyle meşhûr olmuştur. Soyu, Kureyş
kabîlesinden olup hem anne hem baba tarafından Peygamber efendimizin soyu ile birleşmektedir. Annesi tarafından soyu Fâtıma binti Abdullah el-Mahmûd bin Hasan el-Müsennâ bin Hasan bin Ali bin Ebî Tâlib'e dayanır. Babası tarafından ise Peygamber
 efendimizin üçüncü dedesi olan Abdümenâf, Şâfiî hazretlerinin dokuzuncu dedesidir. 767
(H.150) senesinde Kudüs civârında Gazze'de doğdu. 820 (H.204) senesinde Mısır'da vefât etti. Kabri Kâhire'deki Kurâfe Kabristanındadır.

Şâfiî hazretleri, henüz beşikte iken babası vefât etti. Annesi onu iki yaşındayken asıl memleketleri olan Mekke'ye getirdi. Çocukluğu orada geçen Şâfiî, zekâ ve olgunluğuyla kendini gösterdi. Altı yaşında iken mektebe gitmeye başladı. Zâhide bir annesi vardı. İnsanlar emânetlerini ona bırakırlardı.

Yedi yaşına gelince Kur'ân-ı kerîmi ezberledi. Bundan sonra ilim öğrenmeye başladı.
Mekke'de bulunan zamanın meşhûr âlimlerinin derslerine ve sohbetlerine devâm etti.

Kendisi, ilim öğrenmeye başladığı bu ilk günleri için şöyle demiştir: "Kur'ân-ı kerîmi
ezberledikten sonra devamlı Mescid-i harâma gidip, fıkıh ve hadîs âlimlerinden pekçok istifâde ettim. Fakat çok fakir idik, bir yaprak kâğıt almaya bile gücümüz yoktu. Derslerimi ve öğrendiğim meseleleri, kemik parçaları üzerine yazardım."

İmâm-ı Şâfiî, Mekke'deki bu ilk tahsilinden sonra Arapçanın inceliklerini ve edebiyatını
öğrenmek için, çölde yaşayan Huzeyl kabîlesinin arasına gitti. Orada da bilgisini ilerletip, ok atmayı öğrendi. Bu hususta da şöyle demiştir: "Ben Mekke'den çıktım. Çölde Huzeyl
kabîlesinin yaşayışını ve dilini öğrendim. Bu kabîle, Arapların dil bakımından en fasîhi idi. Onlarla birlikte gezdim, dolaştım, ok atmayı öğrendim. Mekke'ye döndüğüm zaman, bir çok rivâyet ve edebiyat bilgilerine sâhip olmuştum."

İmâm-ı Şafiî daha on yaşında iken, o zamanın en meşhûr âlimi İmâm-ıMâlik'in Muvattâ adlı hadîs kitabını, dokuz gecede ezberlemiştir. Gençliğinin ilk yıllarında kendini tamamen ilme verip, Mekke'deki Süfyân bin Uyeyne, Müslim bin Hâlid ez-Zencî gibi fakîh ve muhaddislerden ilim tahsil etti. Hadîs, fıkıh, lügat ve edebiyatta çok yükseldi.Mekkeli gençler arasında, ilimde parmakla gösterilen bir dereceye ulaştı.
Şâfiî'nin tahsil hayâtındaki en önemli safha İmâm-ı Mâlik'e talebe olmasıyla başlamıştır.

Mekke'denMedîne'ye gidip, İmâm-ı Malik'den ders almasını şöyle anlatmıştır: "İlk zamanlar Mekke'de, Müslim bin Hâlid'den fıkıh öğrendim. O sırada Medîne'de bulunan Mâlik bin Enes'in büyüklüğünü ve müslümanların imâmı olduğunu işittim. Kalbime geldi ki onun yanına gideyim, talebesi olayım. Sonra onun meşhûr eseri olan
Muvattâ'nın bir nüshasını, Mekke'de birinden tekrar geri vermek üzere alıp ezberledim. Mekke vâlisine gidip, birini Medîne vâlisine birisini de Mâlik bin Enes'e vermek üzere iki mektup alıp Medîne'ye gittim. Medîne'ye varınca,Medîne vâlisine gidip ona âit olan mektubu verdim ve Medîne vâlisi ile birlikte İmâm-ıMâlik'in yanına gittik. İmâm-ı Mâlik dışarı çıktı. Uzun boylu ve gâyet heybetli bir görünüşü vardı. Medîne vâlisi, Mekke vâlisinin gönderdiği mektubu İmâm'a takdim etti. Mektupta; "Muhammed bin İdrîs, annesi tarafından şerefli bir kimsedir. Ve hali şöyle şöyledir..." diye yazılı olan kısmı okuyunca;"Sübhânallah! Resûlullah'ın sallallahü aleyhi ve sellem ilmi şöyle mi oldu ki, mektup ile yazılıp, sorulup, talep olunur." dedi. Ben de durumumu ve ilim öğrenmek istediğimi anlattım. Sözlerimi dinledikten sonra bana baktı.

 Adın nedir, dedi.Muhammed'dir dedim. Ey Muhammed! İleride büyük bir şânın olacak,

Allahü teâlâ senin kalbine bir nur vermiştir. Onu mâsiyyetle söndürme! Yarın birisi ile gel,

sana
Muvattâ'yı okusun buyurdu. Ben de; "Onu ezberledim, ezberden okurum" dedim.

Ertesi gün İmâm-ı Mâlik'e gelip okumağa başladım. Her ne zaman, İmâmı üzme korkusundan okumağı bırakmak istesem, benim güzel okumam onu hayretler içerisinde bırakır, ey genç daha oku derdi. Kısa zamanda
Muvattâ'yı bitirdim."

İmâm-ı Şâfiî, İmâm-ı Mâlik'in yanına geldiği zaman, yirmi yaşlarında bulunuyordu. İmâmı
Mâlik onu himâyesine alıp, dokuz yıl müddetle ilim öğretti. İlimde yüksek bir dereceye

ulaşan Şâfiî hazretleri, Mekke'ye dönünce, oraya gelen Yemen vâlisi, onu Yemen'e götürüp

kâdılık vazifesi verdi. Beş yıl kadar bu görevi yaptıktan sonra, Bağdat'a giderek, ilmini

ilerletmek için, İmâm-ı A'zamın talebesi İmâm-ı Muhammed'den ders almaya başladı.

İmâm-ı Muhammed onu kendi himâyesine alıp, yazmış olduğu kitaplarını okutmak sûretiyle, Irak'ta tedvîn edilen fıkıh ilmini ve Irak'ta meşhûr olan rivâyetleri öğretti. İmâmı
Muhammed ayrıca İmâm-ı Şâfiî'nin annesi ile evlenerek onun üvey babası oldu. İmâm-ı Şâfiî onun ilminden ve kitablarından çok istifâde etmiştir. Şafiî hazretleri bu hususta şöyle demiştir: "İlimde ve diğer dünyâ işlerinde, İmâm-ı Muhammed kadar bana kimse faydalı
olmamıştır."
Ebû Ubeyd şöyle demiştir: Şâfiî'den duydum, buyurdu ki: "İmâm-ı
Muhammed'den öğrendiğim meselelerle ve ilimle, bir deve yükü kitap yazdım. Eğer o olmasaydı ilim kapısının eşiğinde kalmıştım. Bütün insanlar ilimde, Irak âlimlerinin, Irak âlimleri de Kûfe âlimlerinin çocuklarıdır. Onlar da Ebû Hanîfe'nin çocuklarıdır." Yâni bir
 babanın çocukları için lâzım olan nafakayı kazanıp, çocuklarını beslemesi gibi, Ebû Hanîfe
de kendinden sonrakileri böylece ilimle beslemiş ve doyurmuştur. Şâfiî ayrıca Selim-i Râî'nin sohbetine kavuşup, vilâyet (evliyâlık) makamlarına da kavuştu.
İmâm-ı Şâfiî, Bağdat'taİmâm-ı Muhammed'den aldığı dersleri tamamlayıp, Mekke'ye döndü.

Burada bir müddet inceleme ve araştırmalar yapıp, ayrıca talebelere ders verdi. Bilhassa hac mevsiminde çeşitli İslâm beldelerinden gelen ilim adamları ondan ilim öğrenirlerdi.
Mekke'deki bu ikâmeti dokuz yıl kadar sürdü. Sonra tekrar Bağdat'a gitti. Bu sırada Bağdat, İslâm âleminin önemli bir ilim merkezi idi. Burada bulunan âlimler, Şâfiî'ye hürmet göstermiş ve ilim talebeleri onun etrafında toplanmıştır. Bağdat âlimleri dahi ondan ders almışlardır. Daha önceMekke'de Şâfiî ile görüşen ve ondan hadîs dinleyen Ahmed bin Hanbel talebe olmuş, onun üstünlüğüne hayran kalmıştır. Yine Şâfiî ile emsâl olan İshâk bin Râheveyh ve başkaları ondan ilim tahsil etmiştir. Herkes onun dersine koşuyor ve verdiği fetvâlara hayran kalıyordu. Ders ve fetvâ vermekte uyguladığı usûl, geniş olarak açıkladığı istinbat (kaynaklardan hüküm çıkarma) usûlü olan, usûl-i fıkıh ilmi idi. O buna göre açıklamalarda bulunuyordu. Güzel ve açık konuşması, ifâde ve izah tarzı, münâzara kuvveti ve tesir bakımından çok güçlüydü. Şafiî hazretleri Bağdat'ta bulunduğu sırada
El-Kitâb-ül-Bağdâdiyye adını verdiği eserini yazdı. Şâfiî'nin üstün şahsiyetine ve yüksek ilmine hayranlık duyarak, ondan ders alıp ilim öğrenen talebelerinden bir kısmı şunlardır:

Ahmed bin Hanbel, İshâk bin Râheveyh, ez-Za'ferânî, Ebû Sevr İbrâhim bin Hâlid, Ebû İbrâhim Müzenî, Rebî' bin Süleymân-ı Murâdî. Daha sonraki asırlarda, Şâfiî mezhebinde yetişmiş âlimlerden meşhûr olanlardan bâzıları da şunlardır: Hadîs âlimlerinden İmâm-ı Nesâî, kelâm (akâid) âlimlerinden Ebü'l-Hasan-ı Eş'arî, İmâm-ı Mâverdî, İmâm-ı Nevevî, İmâm-ül-Haremeyn Abdülmelik bin Abdullah, İmâm-ı Gazâlî, İbn-i Hâcer-i Mekkî, Kaffâlı Kebîr, İbn-i Subkî, İmâm-ı Suyûtî vb.

Şâfiî hazretleri ilim, zühd, mârifet, zekâ, hâfıza ve neseb bakımlarından zamânındaki âlimlerin en üstünü idi. On üç yaşında iken, Harem-i şerîfde; "Bana istediğinizi sorunuz?"derdi. On beş yaşında iken fetvâ verirdi. Zamânının en büyük âlimi olan ve üç yüz bin hadîs-i şerîfi ezbere bilen İmâm-ı Ahmed bin Hanbel, ondan ders almağa gelirdi. Çok kimse, İmâm-ı Ahmed'e; "Böyle büyük bir âlim iken, kendi çocuğun gibi bir genç karşısında nasıl oturuyorsun?" dediklerinde; "Bizim ezberlediklerimizin mânâlarını o biliyor. Eğer onu görmeseydim, ilmin kapısında kalacaktım. O, dünyâyı aydınlatan bir güneştir, ruhlara gıdâdır." derdi. Bir kere de; "Fıkıh kapısı kapanmıştı. Allahü teâlâ, bu kapıyı, kullarına İmâm-ı Şafiî ile tekrar açtı." dedi. Bir kerre de; "İslâmiyete, şimdi Şâfiî'den daha çok hizmet eden birini bilmiyorum." dedi. İmâm-ı Ahmed, yine buyurdu ki: "Allahü teâlâ her yüzyılda bir âlim yaratır, benim dînimi, herkese onun ile öğretir." hadîs-i şerîfinde bildirilen âlim, İmâm-ı Şâfiî'dir. Hadîs-i şerîfte; "Kureyş'e sövmeyiniz. Zîrâ Kureyşli bir âlim, yeryüzünü ilimle doldurur." buyuruldu. İslâm âlimleri bu hadîs-i şerîf, İmâm-ı Şâfiî'nin geleceğini bildirmiştir, demişlerdir.
Ahmed bin Hanbel'in oğlu Abdullah, babasının İmâm-ı Şâfiî'ye çok duâ ettiğini görerek
sebebini sorunca; "Oğlum, İmâm-ı Şâfiî'nin insanlar arasındaki yeri, gökteki güneş gibidir. O, ruhların şifâsıdır." demiştir.

Süfyân-ı Sevrî şöyle demiştir: "İmâm-ı Şâfiî'nin aklı, zamanındaki insanların yarısının
akılları toplamından fazladır." Abdullah-i Ensârî buyurdu ki: "İmâm-ı Şâfiî'yi çok severim. Çünkü evliyâlıkta hangi makâma baksam, onu herkesin önünde görüyorum."

Az yer, az uyurdu. "On altı senedir, doyasıya yemek yemedim." buyurdu. Sebebi sorulunca "Çok yemek bedene ağırlık verir, kalbi zayıflatır, anlayışı, idrâki azaltır, çok uyku getirir ve böylece insanı ibâdetten alıkor. Kulluğun başı az yemektir." buyurmuştu.

Şâfiî hazretleri hikmetli sözleri ve gönül alıcı nasîhatleriyle insanların kurtuluşlarına vesîle
oldu. Biri İmâm-ı Şâfiî'den nasîhat isteyince buyurdu ki:
"Senden daha çok malı ve parası olan kimseyi kıskanma. O malına ve parasına hasretle ölür. İbâdeti ve tâatı çok olan kimselere gıpta et. Yaşayanlar da sonunda ölecekleri için, onların dünyâlıklarına özenmeye değmez."

Hiçbir kimse yoktur ki, dostu ve düşmanı olmasın. Mâdem ki böyledir, o halde Allahü teâlâya itâat edenlerle berâber bulun, onları sev. İlim, ezber edilen şey değil, ezber edilen şeyden temin edilen faydadır.
 Resûlullah'ın ve Eshâbının yolunda olmayanı havada uçar görsem, yine doğruluğunu kabûl
etmem.
Herkese akıllı denmez. Akıllı kimse, kendisini her türlü kötülükten koruyandır.

 Dünyâda zâhit ol, dünyâ malına bağlanma! Âhireti isteyici ol, onun için çalış! Her işinde

 Allahü teâlâyı hatırla. Böyle yaparsan, kurtulmuşlardan olursun. Ruhsat ve teviller ile
uğraşan âlimlerden fayda gelmez."

Kendisini sevenlerden bir cemâate şöyle buyurdu:

"Kalbine ilâhî bir nûr penceresinin açılmasını isteyen şu dört şeyi yapsın:

1) Günün belli bir vaktinde yalnız kalsın ve huzûra dalsın.
2) Mîdesini pek fazla doldurmasın.

3) Sefih kimselerle düşüp kalkmağı bıraksın, kötü kimselerle düşüp kalkmasın.

4) İlimleriyle yalnız dünyâlık arzu eden kimselere yaklaşmasın."

"Hiç bir vakit yoktur ki, ilim mütâlaası, hüzün ve kederi yok etmesin. İlmî mütâlaa, kalbin en ince ve en gizli noktalarını harekete geçirir, insanda yüce duygular uyandırır."
"Sâdık dost, arkadaşının hüzün ve sevinçte ortağı olandır."

"İki kişinin, darıldıktan sonra birbirinin ayıplarını ortaya çıkarması, münâfıklık alâmetidir."

"Haksız sözleri tasdik eden, dalkavuk ve iki yüzlüdür."

"Sâdık dost, arkadaşının ayıplarını görünce ihtar eder, ifşâ etmez."

"İbret almak istersen, hatâ sâhibi kişilerin âkıbetlerine bak da kalbini topla."

"Kendisine faydası olmayanın, başkasına da faydası yoktur."

"Dünyâ sevgisi ileAllah sevgisini bir arada toplarım iddiâsında bulunmak, yalandır."

"Âlimlerin güzelliği, nefslerini ıslah etmeleridir. İlmin süsü, şüpheli şeylerden sakınmak,
yumuşak olup, sertlik göstermemektir."

İnsanları tamamen râzı ve memnun etmek çok zordur. Bir kimsenin, bütün insanları
kendinden hoşnut etmesi mümkün değildir. Bunun için kul, dâimâ Rabbini râzı etmeye

bakmalı, ihlâs sâhibi olmalıdır.

İlmi, kibirlenmek, kendini büyük görmek için isteyenlerden hiçbiri felâh bulmuş değildir.
Ama ilmi tevâzu için, âlimlere ve insanlara hizmet için isteyen, elbette felâh bulur, kurtulur."

İmâm-ı Şâfiî hazretlerinin rivâyet ettiği hadîs-i şerîfler, Sahîh-i Müslim'de, Sünen-i Ebî
Dâvûd, Sünen-i Tirmizî, Sünen-i Nesâî, Sünen-i İbn-i Mâce
ve Sahîh-i Buhârî'nin

ta'likâtında yer almıştır. Kendisinden hadîs-i şerîf işitip rivâyet ettiği zâtlar; Müslim bin Hâlid ez-Zencir, Mâlik bin Esed, İbrâhim bin Sa'd, Saîd bin Sâlim, Abdülvehhâb es-Sakafî, İbn-i Aliyye, İbn-i Uyeyne ve diğer hadîs âlimleridir. İmâm-ı Şâfiî'den de Ahmed bin Hanbel, Süleymân bin Dâvûd el-Hâşimî, Ebû Bekir Abdullah bin Zübeyr el-Hâmidî, İbrâhim bin Münzir, Ebû Sevr İbrâhim bin Hâlid, Ebû Yâkûb Yûsuf bin Yahyâ ve diğer birçok zât hadîs-i şerîf rivâyet etmişlerdir.
İmâm-ı Şâfiî'nin rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden biri şudur:

"Kendisine yumuşaklık verilen kimseye, dünyâ ve âhiret iyilikleri verilmiştir.
Yumuşaklıktan mahrûm olan kimse, dünyâ ve âhiret iyiliklerinden mahrûm olur."

İmâm-ı Şâfiî hazretleri ikinci defâ Bağdat'a gidişinden sonra, Bağdat'taki siyâsî ve fikrî
kargaşalıklar sebebiyle Mısır'a gidip, ömrünün sonuna kadar orada kalmıştır. İmâm-ı Şafiî, İmâm-ı Mâlik'in ve İmâm-ı A'zamın talebesi İmâm-ı Muhammed'in derslerine devam ederek, İmâm-ı A'zamın ve İmâm-ı Mâlik'in ictihad yollarını öğrenip, bu iki yolu birleştirdi ve ayrı bir ictihad yolu kurdu. Kendisi çok beliğ, edîb olduğundan, âyet-i kerîmelerin ve hadîs-i şerîflerin ifâde tarzına bakıp, kuvvetli bulduğu tarafa göre hüküm verirdi. İki tarafta da kendi usûlüne göre kuvvet bulamazsa, o zaman kıyas yolu ile ictihad ederdi. Böylece müslümanların ibâdetlerinde ve işlerinde uyacakları bir yol göstermiştir. Onun kendi usûlüne göre şer'î delillerden çıkardığı hükümlere, yâni gösterdiği bu yola "Şâfiî Mezhebi" denildi
.

Ehl-i sünnet îtikâdında olan müslümanlardan, amellerini yâni ibâdet ve işlerini, bu mezhebin hükümlerine uyarak yapanlara "Şâfiî" denir.

Şâfiî mezhebinin reisi olan İmâm-ı Şâfiî, usûl-i fıkıh ilmindeki meseleleri ilk defâ tasnif edip, kitaba yazan kimsedir. Bu ilimdeki eserinin adı Er-Risâle fil- Usûl'dür.

Şâfiî mezhebi, Hanefî mezhebinden sonra en çok yayılan bir mezhebdir. Mısır, Mekke, Medîne'de, Endonezya'da, Aden'de, Filistin'de, Âzerbaycan'da ve Semerkant'ta, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da ve diğer yerlerde yayılmıştır. İmâm-ı Şâfiî'nin simâsı, gâyet güzel ve sevimli idi. Üstün bir zekâya ve kâbiliyete sâhipti. Peygamber efendimizin sallallahü aleyhi ve sellem sünnetine son derece riâyet ederdi. İlmi, tevâzusu, heybet ve vekarı ile kalblere tesir ederdi. Kur'ân-ı kerîm okurken dinleyenler kendinden geçerdi.

Orta halli giyinirdi. Heybetli bir görünüşü vardı. O bakarken, yanındakiler su dahi
içemezlerdi. Yüzüğünde, (el-bereketü fîl-kanâ'ati= Bereket, kanâat etmektedir) yazılı idi.

Bir kere ders verirken, ders esnasında on defâ ayağa kalktı. Sebebini sorduklarında, buyurdu ki: "Seyyidlerden bir çocuk, kapının önünde oynuyor. Kapının önüne gelip, kendisini gördüğüm zaman, ona hürmeten ayağa kalkıyorum. Resûlullah'ın torunu ayakta dururken oturmak revâ değildir."

Talebelerinden biri anlatır: Bir bayram günü İmâm-ı Şâfiî hazretleri ile berâber mescidden
çıktık. Bir mesele hakkında sohbet ediyorlardı. Evlerinin kapısına gelince, bir hizmetçi

kendisine bir kese altın getirip, efendisinin selâmı olduğunu ve bunu kabûl buyurmasını ricâ etti. İmâm-ı Şâfiî hazretleri keseyi kabûl etti. Biraz sonra biri gelip, "Hanımım bir çocuk doğurdu. Yanımda hiç param yok. Sizden Allah rızâsı için biraz para istiyorum." dedi. İmâm-ı Şafiî hazretleri keseyi hiç açmadan, olduğu gibi o şahsa verdi. Halbuki biliyordum ki, kendisinin de hiç parası yoktu.

İmâm-ı Şâfiî hazretleri Yemen'e bir sefer yapmıştı. Dönüşünde on bin dirhemle gelip, çadırını Mekke'nin dışına kurdurarak, ziyâretçilerini orada kabûl etti. Halk topluluklar hâlinde İmâm-ı Şâfiî'ye gelerek müşkillerini hallediyordu. Ziyâretçiler arasında bulunan fakirlere de para dağıtıyordu. Böylece, Yemen'den getirdiği on bin dirhemin hepsini fakirlere dağıttı ve ondan sonra da; "Oh şimdi rahatladım" buyurdu.

Mısır'ın ileri gelenlerinden birinin hanımı, bir münâkaşada kocasına; "Ey Cehennemlik!" dedi.Bu cevap karşısında bu şahıs, hanımına; "Ben Cehennemliksem, seni boşadım." dedi, fakat hanımını da çok seviyordu. Âlimleri toplayıp bu meseleyi sordu. Kimse cevap veremedi. "Senin Cehennemlik olup olmadığını Allah bilir." dediler. Âlimler arasından henüz daha genç yaşta olan İmâm-ı Şâfiî kalkıp; "Ben senin meseleni çözerim." dedi. Oradakiler şaşırdılar. Bu kadar âlimin cevap veremediğine, nasıl cevap verecek diye merak ettiler.

İmâm-ı Şâfiî dedi ki: "Önce sen benim sorularıma cevap ver!" Ve devâm etti: "Bir günah

işleyeceğin vakit, Allah korkusundan bu günahı terk ettiğin oldu mu?" dedi. "Allahü teâlâya yemîn ederim ki çok oldu." "Bu hâlinle Cennetlik olduğun anlaşılmaktadır." buyurdu. Orada bulunan âlimler, hangi delîl ile bu hükmü verdiğini sordular:

"Kur'ân-ı kerîmde; "Bir kimse Allah korkusundan nefsini günahlardan men ederse, onun yeri elbette Cennet'tir." buyurulmaktadır. Hükmümü bu âyet-i kerîmeye göre verdim." buyurdu. Oradakiler susup kaldılar.

Talebeleriyle ve sevenleriyle olan çeşitli sohbetleri sırasında buyurdu ki:

Dünyâ işlerinde bir darlığa ve sıkıntıya düşen kimse, ibâdete yönelmelidir.

Gururlanıp böbürlenmek, âdi ve bayağı kimselerin vasfıdır.

Hizmet edene, hizmet edilir.

Dostlar ile yapılan sohbetten sevimli bir hareket yoktur. Dostların ayrılığı kadar da gam ve

keder veren şey yoktur.

İlmi sevmeyende hayır yoktur. Böyle kimselerle dostluk ve bağlılığını kes. Çünkü, ilim

kalblerin hayâtı, gözlerin aydınlığıdır.

Sâdık dost ve hâlis kimyâ
Az bulunur, hiç arama!

Bütün düşmanlıkların aslı, kötü kimseler ile dostluk etmek ve onlara iyilik yapmaktır.
İlim öğrenmek, nâfile ibâdetten üstündür.
Kendini bilmeyene ilim öğreten, ilmin hakkını zâyi etmiş olur. Lâyık olandan ilmi esirgeyen
 de, zulmetmiş olur.

Resûlullah'tan sallallahü aleyhi ve sellem sonra insanların en üstünü hazret-i Ebû Bekir,
sonra hazret-i Ömer, sonra hazret-i Osman, sonra hazret-i Ali'dir. (r.anhüm)"

İlim öğrenmek için üç şart vardır: Hocanın mehâretli, talebenin zekî olması ve uzun zaman.

İlim iki kısımdır; birincisi ilm-i edyân (naklî ilimler), din bilgileri. İkincisi ilm-i ebdân (aklî

ilimler), fen bilgileridir.

Kimin düşüncesi, arzusu, maksadı yemek içmek (dünyâ) ise; kıymeti, barsaklarından çıkardığı kazûrat kadardır.

Dünyâda en huzursuz kimse, kalbinde hased ve kin taşıyanlardır.

Başkalarını senin yanında çekiştiren, senin bulunmadığın yerde de seni çekiştirir.

Kanâatkâr olmak, rahatlığa kavuşturur.

Sırrını saklamasını bilen, işinin hâkimidir.

İmâm-ı Şâfiî şöyle anlatmıştır: Bir gece rüyâmda Peygamber efendimizi görmekle
şereflendim. Bana buyurdu ki; "Sen kimdensin?" Cevâbımda, "Ben senin kabîlendenim." dedim. Bana yaklaş buyurdular. Yanına gittim. Mübârek ağzının suyunu dilime, ağzıma ve dudaklarıma sürüp; "Hadi, Allahü teâlâ sana bereket versin." buyurdular.

Kendisi anlatır: Çocukluk zamanında,Mekke'de rüyâmda Peygamber efendimizi gördüm.

Tam bir heybetle Mescid-i harâmda insanlara imâmlık yapıyorlardı. Namaz bitince yanlarına gidip, bana da ilim öğretiniz, dedim. Bunun üzerine kaftanının altından bir terâzi çıkarıp: Bu senin içindir, buyurup bana hediye ettiler. Bu rüyâmı tâbir ettirdim. Dediler ki: "Sen, ilimde imâm olursun ve sünnet üzere olursun. Terâzi ise, hakîkat-ı Muhammediyyeye kavuşacağına alâmettir."

"Bir gün rüyâmda, hazret-i Ali efendimizi gördüm. Parmağından yüzüğünü çıkardı,n parmağıma taktı. Bu hareketi, kendi ilminin ve Resûlullah'ın ilminin bana geçmesi alâmeti idi."

İmâm-ı Şâfiî hazretleri, dîn-i İslâma hizmet uğrunda tükettiği hayâtının son anlarını, Kur'ân-ı kerîmi dinleyerek geçirmiştir. Ömrünün sonuna kadar her gün bir hatim olmak üzere, ayda otuz hatim okurdu. Ramazân-ı şerîfte ise gece ve gündüz birer hatim olmak üzere, altmış hatim okurdu. 820 (H.204) senesinde Mısır'da bir Cumâ gecesi vefâtının yaklaştığı sırada tâkatsız düşmüştü. Önceki gibi okuyacak durumda değildi. Fakat okuyan birinden dinlemek arzu ediyordu. O bu hâlde iken, talebesi Ebû Mûsâ Yûnus bin Abdüla'lâ yanına girmişti. Ona;

"Ey Ebû Mûsâ bana Kur'ân-ı kerîmden Âl-i İmrân sûresinin yüz yirminci âyet-i kerîmesinden sonraki âyetleri yavaş yavaş oku!" dedi. O da okumaya başladı. İmâm-ı Şâfiî, okunan âyet-i kerîmelerin mânâlarına dalmış, derin bir huşû içinde dinliyordu. Son nefeslerini vermek üzere iken, hâlini sordular. "Dünyâdan göçüyorum. Artık ondan ayrılıyorum. Ümit şerbetini içiyorum. Kerîm olan Rabbime gidiyorum." buyurdu. Vefâtı İslâm âlemi için büyük bir kayıp oldu. Duyulduğu her yerde, derin üzüntü ve gözyaşları ile karşılandı. Kabri kazılırken etrafa misk kokusu yayıldı. Orada bulunanlar bu kokunun tesirinde kalıp, kendilerinden geçtiler.

Kahire'de el-Mukattam Dağının eteğinde Kurâfe Kabristanına defnedildi. Daha sonra kabri üzerine bir türbe yapılmıştır. Türbesi üzerindeki şimdiki muhteşem kubbe, Eyyûbî sultanlarından el-Melik el-Kâim tarafından; 1211 yılında yapılmıştır. Selahaddîn Eyyûbî tarafından da, türbesinin yanına büyük bir medrese yaptırılmıştır.

Şâfiî hazretlerinin yazmış olduğu kıymetli eserler şunlardır:

1) Ahkâm'ül-Kur'ân. Matbûdur. 2) İhtilâf-ül-Hadîs, 3) Müsned-üş-Şâfiî. Matbûdur. 4)
Risâle fi'l-Usûl:
Usûl-i fıkha dâirdir. Usûl-i fıkhın kitap hâlinde yazıldığı ilk eserdir.

Matbûdur.
5) El-Mevâris, 6) El-Ümm: Fıkıh ilmine dâir olup, İmâm-ı Şâfiî'nin ictihad

ederek bildirdiği meseleleri içine alan bir eserdir. Yedi cild hâlinde basılmıştır.
7)

Kitâb'üs-Sünen ve'l-Müsned:
Hadîs ilmine dâirdir. 8) El-Emâli El-Kübrâ,

9)El-İmlâ'es-Sagîr, 10) Edeb'ül-Kâdî, 11) Fedâil-i Kureyş, 12) El-Eşribe, 13) Es-Sebkû

ve'r-Remyü, 14) İsbât-ün-Nübüvve ve Redd-i ale'l-Berâhime, 15) Dîvân.

                   GİT ARKADAŞINI GETİR

Bir gün İmâm-ı Şâfiî hazretlerinin annesine iki kişi gelip, bir bohça verdiler. Daha sonra biri gelip bohçayı istedi. Gelene bohçayı verdi. Biraz sonra diğeri gelip, bohçayı istedi. Bohçanın arkadaşına verildiğini söyleyince; "Biz ikimiz beraber gelmeyince bohçayı vermeyin demiştik. Bohçayı niçin verdiniz?" dedi.

Annesi üzüldü. Bu sırada İmâm-ı Şâfiî geldi. Annesinin üzüntülü olduğunu görünce sebebini sordu. Annesi olanları anlattı. Bunun üzerine annesine;

"Sen üzülme, ben şimdi bohçayı isteyenle konuşurum." dedi. Bohçayı isteyen şahsın yanına gelip dedi ki: "Sizin bohçanız olduğu yerde durmaktadır. Git arkadaşını getir." Adam aldığı cevap karşısında şaşırıp, geri dönüp gitti. Bir daha da gelmedi.

                        İYİ Kİ BURAYA GELMEDİ!

Hârun Reşîd, her sene Bizans İmparatorundan vergi olarak çok para ve mal alırdı. Bir sene imparator, âlimlerle münazara etmek için ruhbanlar gönderdi; "Eğer bizi yenerlerse onlara vergilerimizi vermeye devam edeceğiz. Yok biz yenersek vermeyiz." dedi.

Dört yüz hıristiyan geldi.Halîfe, bütün âlimlerin Dicle kenarında toplanmasını emretti. İmâm-ı Şâfiî'yi çağırarak, hıristiyan ruhbanlara sen cevap ver! dedi. Herkes Dicle kenarında toplandı. İmâm-ı Şâfiî seccâdeyi omuzuna alıp nehre doğru gitti. Seccâdeyi nehre atıp üzerine oturdu ve; "Benimle münâkaşa etmek isteyenler buraya gelsin." dedi.

Bu hâli gören ruhbanların hepsi müslüman oldu. Bizans İmparatoru, adamlarının İmâm-ı Şâfiî'nin elinde müslüman olduğunu öğrenince; "İyi ki, o buraya gelmedi. Yoksa buradakilerin hepsi müslüman olurdu, kendi dinlerini bırakırlardı." dedi.

                        ABDESTİ TAM AL

Abdullah bin Muhammed Bekrî şöyle anlatmıştır: "İmâm-ı Şâfiî ile Bağdat'ta nehir kenarında oturuyorduk. Bir genç gelip abdest almaya başladı. Fakat abdesti yanlış aldı. İmâm-ı Şâfiî o gence;

"Abdesti tam al. Allahü teâlâ sana dünyâ ve âhiret saâdeti versin." buyurdu. Genç tekrar abdest alıp, yanımıza geldi ve bana nasîhat et, öğret deyince, İmâm-ı Şâfiî şöyle buyurdu: "Allahü teâlâyı bilen, necât (kurtuluş) bulur. Dîninde titizlik gösteren, kötülüklerden kurtulur. Nefsini ıslah eden, saâdete kavuşur. Biraz daha ister misin?" dedi. Genç evet deyince, şöyle devâm etti: "Kim şu üç şeyi yaparsa îmânı kâmil olur:

1) Emr-i bil-mârûf yapmak, yâni Allahü teâlânın emirlerini yapmak ve yaymak.

2) Nehy-i anil-münker yapmak, yâni Allahü teâlânın yasaklarını yapmamak ve yapılmaması içinuğraşmak.

3) Her işinde Allahü teâlânın dinde bildirdiği hudutlar içinde bulunmak." buyurdu.

 Sonra, "Biraz daha ister misin?" deyince, genç; "İhsân ediniz efendim." dedi. Şöyle buyurdu: "Dünyâya bağlanıp, onadüşkün olma, âhireti iste. Bütün hâl ve hareketinde Allahü teâlâyı hatırla ki, kurtulanlardan olasın."

Bu nasîhatleri dinleyen genç, son derece memnun olup, benim yanıma yaklaşarak, bu zât kimdir, dedi. Ben de İmâm-ı Şâfiî olduğunu söyleyip tanıttım. Bunun üzerine genç; bugün ne bahtiyârım ki, böyle büyük zâtı görüp, nasîhatını dinledim." dedi."





**********************

İmam-ı Ahmed bin Hanbel

Cennet ile müjdelenmiş olan Ehl-i sünnet vel-cemaatin dört büyük mezhebinden biri olan Hanbeli mezhebinin reisidir.

164 (m. 781) senesinde Bağdat’ta doğdu. 241 (m. 855)’de Bağdat’ta vefat etti. Aslen Basralıdır. Babasının ismi Muhammed bin Hanbel'dir. 

Babası daha o çok küçük yaşta iken vefat etmiştir. Onun yetişmesi ile annesi ilgilenmiştir. Küçük yaşta iken ilim tahsiline başlamıştı. Bu sırada Bağdat önemli bir ilim merkezi idi. Burada hadis âlimleri, kıraat âlimleri, tasavvufta yetişmiş büyük zatlar ve diğer ilimlerde yetişmiş kıymetli âlimler bulunuyordu. Önce Kur'an-ı kerimi ezberledi. Bundan sonra lügat, hadis, fıkıh, Sahabi ve Tabiin rivayetlerini öğrendi.

Emsali arasında ciddiyeti, takvası, sabrı, metanet ve tahammülü ile meşhur olmuştur. Bu hali, henüz 15-16 yaşlarında iken temas kurduğu âlimlerin dikkatini çekmiştir. Heysem bin Cemil onun hakkında, daha o sırada şöyle demiştir: "Bu çocuk yaşarsa, zamanındakilerin ilimde hücceti (rehberi) olacaktır."

İlk önce imam-ı a'zam hazretlerinin talebesi olan imam-ı Ebu Yusuf’tan fıkıh ve hadis ilminde ders almıştır. Bundan sonra da üç sene Huşeym'in derslerine devam etmiş, ondan hadis-i şerif dinlemiştir. Bundan başka Bağdat’ta bulunan meşhur âlimlerden de ders aldı. 

Bundan sonra ilim tahsili için seyahatlere başladı. Basra, Küfe, Mekke-i mükerreme, Medine-i münevvere, Şam ve el-Cezire'ye giderek hadis ilmini öğrendi. Hadis ravilerini bizzat görerek, onlardan hadis-i şerif dinledi. Basra ve Hicaz'a beşer defa seyahat yapmıştır. Mekke-i mükerreme ve Bağdat’ta, İmam-ı Şafii hazretlerinden ilim öğrenmiştir.

İmam-ı Ahmed, ilim öğrenmek için pek çok İslam beldesini dolaştı ve bu uğurda pek çok meşakkate katlandı. Kitap çantalarını sırtında taşırdı. Bir seferinde onu tanıyan biri ezberlediği hadis-i şerifin ve yazdığı notlarının çokluğunu görerek: "Bir Kufe'ye, bir Basra'ya gidiyorsun! Ne zamana kadar böyle devam edeceksin?" deyince, Ahmed bin Hanbel hazretleri "Hokka ve kalem ile mezara kadar..." diyerek cevap vermiştir.

İmam-ı Ahmed’in kuvvetli hafızasının yanında dikkati çeken bir vasfı da, işittiği bütün hadis-i şerifleri yazmaya çok önem vermesiydi. 

İmam-ı Ahmed, din ilimlerini öğrenip, bilhassa tefsir, hadis ve fıkıh ilimlerinde yüksek seviyeye ulaşmıştır. Zamanında yaşayan, Zünnuni Mısri, Bişr-i Hafi, Sırri-yi Sekati, Maruf-ı Kerhi gibi birçok büyük evliya ile de görüşmüş, onlarla sohbet etmiştir. Yezid bin Harun, Cerir ibni Abdülhamid, Velid bin Müslim, Veki' bin Cerrah, imam-ı Ebu Yusuf, İbrahim bin Sad, Yahya bin Said Kettan, Süfyan bin Uyeyne, fıkıh ilminde hocası Muhammed bin idris Şafii, Abdürrezzak bin Hemmam'dan ve daha nice âlimlerden ilim okudu. Sonra tekrar Bağdat’a döndü. Bundan sonra ilmini yayıp, insanlara çok faydalı oldu.

Ahmed bin Hanbel hazretleri, daha önceki yıllarda fetvalar vermekle beraber, ders ve fetva verme işine, kırk yaşında başlamıştır. Bundan sonra hadis rivayetinde ve fetvada başvurulan önemli bir kaynak olmuştur. Çünkü o, ilmi ve üstün ahlakı ile çok sevilip, meşhur olmuştur. 

İki çeşit ders halkası (meclisi) vardı. Biri, talebelerine verdiği muntazam dersler, diğeri, hem talebelerinin, hem de halktan isteyenlerin katıldığı dersler idi. Onun ilim meclisine pek çok kimse katılırdı. Bazı rivayetlere göre, dersini dinleyenlerin sayısı beş bini bulmuştur. İmam-ı Ahmed hazretlerinden ders alıp, ilim öğrenen talebenin çokluğu, ondan hadis-i şerif rivayet edenlerin ve fıkhi meseleler nakledenlerin pek çok sayıda olmasından da anlaşılmaktadır. Onun meclisine gelip, derslerini dinleyenlerin bir kısmı, sadece ondaki üstün hallere ve yüksek ahlaka hayran kaldığı için sohbetine katılmıştır. Böylece bir kısmı hem ilmini hem ahlakını alırken, bir kısmı da onun yaşayışına göre yaşamak, onu tanımak, ahlak ve edep hususunda yaptığı vaaz ve nasihatten istifade etmek için huzuruna geliyordu.

İmam-ı Ahmed hazretlerinin meclisinde, derslerinde vakar, ciddiyet, tevazu ve gönül huzuru hakim idi. Dinleyenlere ve katılanlara saadet vesilesi olan derslerini, ikindiden sonra Bağdat’ta büyük bir mescitte verirdi.

Ders meclisine daima kitaplarıyla, yazıp kaydettikleri ile çıkardı. Çok kuvvetli bir hafızaya sahip olmasına rağmen, hadis-i şerif rivayet ederken, yanındaki yazdıklarına bakardı. Kitabından okur, talebelere yazdırırdı. Derslerinde hadis-i şerif rivayetinden başka, bir de fıkhi meseleler hakkında verdiği cevaplar yer almakta idi. Ondan ders alıp, ilimde yetişenlerin sayısı 900 civarındadır. 

İlimdeki üstünlüğü 
İmam-ı Ahmed hazretleri, hadis ilminde zamanın en büyük âlimidir. Üçyüzbinden fazla hadis-i şerifi senetleriyle birlikte ezbere bilirdi. Kendisinden pek çok âlim, hadis-i şerif nakletmişlerdir. İlim ve amelde öncü, Ehl-i sünnet olan dört imamın dördüncüsü idi. 

İmam-ı Şafii hazretleri buyurdu ki:
"Bağdat’tan ayrıldığım zaman, orada Ahmed bin Hanbel'den daha âlim, daha fakih, haramlardan ve şüphelilerden kaçan kimseyi bırakmadım."

Ebu Davud Sicistani şöyle demiştir: 
"İki yüz meşhur âlimle karşılaştım. Ahmed bin Hanbel gibisini görmedim. O hiç bir hususta insanların daldığı dünya işlerine dalmazdı. Ancak ilimden bahis açılınca konuşurdu." 

Ebu Zür'a da, "İlmin her dalında Ahmed bin Hanbel'in bir benzerini görmedim. Onun ilimde ulaştığı dereceye, başkası ulaşamamıştır" demiştir.

Menha bin Yahya da şöyle demiştir: 
"Ahmed bin Hanbel, her hayrı kendisinde toplamıştı. Çok âlim gördüm, fakat ilimde, vera'da ve zühdde, onun gibi üstün birine rastlamadım."

İmam-ı Ahmed hazretleri büyük bir müfessir, yüksek bir muhaddistir. Tefsiri yüzyirmi bin hadis-i şeriften meydana gelmiştir. Eserleri, müfessirler için birer feyz kaynağıdır. Bunun için kendisi "Üstad-ül müfessirin" unvanıyla anılır. Birçok muhaddis yetiştirmiştir. 

Yaşadığı devir, yazılan hadis-i şeriflerin toplandığı bir devirdi. Bu devirde yetişen hadis âlimlerinin en meşhurudur. Bütün hadis-i şerifleri okudu, inceledi. Otuz bin hadis-i şerifi içine alan "Müsned" adlı eserini yazdı.

Rebi' bin Süleyman, imam-ı Şafii'nin şöyle buyurduğunu nakletmiştir: 
"Ahmed bin Hanbel, sekiz şeyde imamdır; hadis ilminde, fıkıh ilminde, Kur'an ilminde, lügat ilminde, fakrda, zühdde, vera'da, tasavvufta ve sünnette."

Bağdat’ta mutezile fırkasına mensup olanlar, Kur'an-ı kerim mahluktur diyerek, bu yanlış itikadlarına Abbasi halifesi Memunu da inandırdılar. Bunu kabul etmesi için, Ahmed bin Hanbel hazretlerini de zorlayıp, Memun vasıtasıyla bu hususta baskı ve çok işkence yaptılar ve 28 ay hapsettiler. Bütün bu baskı ve işkencelere rağmen, o, ''Kur'an-ı kerim, Allahü teâlânın kelamıdır. Mahluk değildir" diyerek, Ehl-i sünnet itikadını bildirdi. Mutasımın halifeliği sırasında da çok baskı ve işkencelere maruz kaldı, el-Mütevekkil halife olunca, mutezile fırkası mensuplarını saraydan uzaklaştırdı. Fıkıh ve hadis âlimlerine hürmet ve yakınlık gösterdi. Böylece imam-ı Ahmed hazretleri, yapılan baskı ve işkenceden kurtuldu. Yaptığı hizmetlerle, zamanındaki ve sonraki asırlardaki insanlara rehber oldu.

İslamiyet’te, Ehl-i sünnet itikadı üzere olan, dört hak mezhepten biri de, Hanbeli mezhebidir. Ahmed bin Hanbel hazretleri bu mezhebin imamıdır. O, ictihadlarıyla müslümanların Allahü teâlânın rızasına kavuşmaları için, amellerinde uyacakları bir yol göstermiştir. Onun gösterdiği bu yola "Hanbeli mezhebi" ve Ehl-i sünnet itikadında olan müslümanlardan, amellerini bu mezhebin hükümlerine uyarak yapanlara "Hanbeli" denir.

İmam-ı Ahmed hazretlerinin talebelerinin ve kendisine sual soranların müşküllerini hallederken ortaya koyduğu ve takip ettiği usuller, Hanbeli mezhebinin temel kaideleri olmuştur. İmam-ı Ahmed hazretleri, dini müşküllerin hallinde sırasıyla şu kaynaklara, baş vurmuştur:

1- Kitap ve Sünnet: Bütün müctehidler gibi Ahmed bin Hanbel hazretleri de bir işin nasıl yapılacağını Kur'an-ı kerimde açık olarak bulamazsa, hadis-i şeriflere bakar, bunlarda bulunursa ona göre hüküm verirdi.

2- İcma ve Sahabe Kavli: Hadis-i şeriflerde de açıkça bulamadığı bir iş için, icma var ise, öyle yapılmasını bildirirdi. İcma, Eshab-ı kiramın hepsinin aynı suretle yapması veya söylemesi demektir. İcmaya sözbirliği de denir. Eshab-ı kiramdan sonra gelen Tabiinin de icmasını delil, senet kabul etmiştir. Sahabe kavli (sözü, ictihadı) bulunan bir meselede, kendi ictihadına göre hüküm vermezdi. Sahabenin sözüne göre hüküm verirdi. Hatta, sahabe sözü bulamadığı hususlarda, Tabiinin büyüklerinden olan müctehidlerin ictihadını, kendi re'yine tercih ederdi.

3- Bir mesele hakkında, Sahabe veya Tabiine ait bir re'y (ictihad) bulamazsa, zayıf ve mürsel hadislerle amel eder, ona göre hüküm verirdi. Zayıf hadisin de, sahih hadisin bir çeşidi olduğunu göz önünde tutardı.

4- Kıyas: Hadis-i şeriflerin birbirini kuvvetlendirmesine bakarak kendine has bir usulle ictihadda bulunurdu.

Hanbeli mezhebinde birçok âlimler yetişmiştir. Bu âlimlerin başında imam-ı Ahmed hazretlerinin kendi oğulları Salih ve Abdullah gelmektedir. Ebu Bekir el-Esrem, Abdülmelik el-Meymuni, Ebu Bekir el-Merkezi, Harb bin İsmail, İbrahim bin İshak el-Harbi gibi âlimler, imam-ı Ahmedin bizzat kendisinden fıkıh ilmini öğrenmişlerdir. Bu mezhebin esasını yaymak hususunda üstün gayret gösteren âlimlerden biri de Ebu Bekir el-Hallal'dır. Seyyid Abdülkadir Geylani hazretleri de, Hanbeli mezhebinin esaslarını yayan âlimlerdendir.

İmam-ı Ahmed’in (El-Müsned)'i en meşhur eseridir. Oğlu Salih, çeşitli kimselere yazdığı (Mektuplar)'la babasının mezhebini yaymıştır. Seyyid Abdülkadir Geylani hazretlerinin, "Fütuhul-Gayb" ve "Gunyetüt-talibin" kitapları ile Abdurrahman el-Ceziri'nin "Kitab-ül-Fıkhı alel-Mezahibil-Erbaa"sında, bu mezhebin esasları en geniş şekilde açıklanmaktadır. "el-Mugni", "el Ikna", "Bülugul-Emani" adındaki eserler de Hanbeli fıkhı üzere yazılmıştır.

Menkıbeleri ve methi
Yahya bin Main şöyle demiştir: 
"Ahmed bin Hanbel gibi bir zat daha görmedim. Elli sene onunla sohbet ettim. Kendinde bulunan üstünlüklerden hiç biriyle asla kendini methetmedi."

Oğlu Abdullah: "Babam her gece Kur' an-ı kerimin yedide birini okur, her yedi günde bir hatim ederdi. Yatsı namazını kıldıktan sonra biraz istirahat eder, sonra kalkıp sabaha kadar ibadet ve taatla meşgul olurdu. Giydiği elbiseyi en ucuz kumaştan yaptırırdı. Çok kere az şey yer, "Ölecek olan kimse için, bunlar çok bile" derdi demiştir.

Gece namazını hiç bırakmazdı. Halka daima kolaylık yollarını gösterir, ağır vazifeleri yüklemezdi. Acıktığı zaman bir şey bulamazsa, kimseyi rahatsız etmez, bir şey istemezdi. Çoğu zaman ekmeğine sirke katık olurdu. Yolda yürürken, hızlı adımlarla yürürdü. Onu daha çok, mescitte, cenaze namazında ve hasta ziyaretinde görürlerdi. Beş haccın üçüne yürüyerek gitti.

Seleme bin Şebib'den şöyle nakledilmiştir: 
"Bir gün Ahmed bin Hanbel'in huzurunda oturuyor idik, içeriye bir zat girip, "Ahmed bin Hanbel kimdir?" dedi. Biz susup bekledik. "Ahmed bin Hanbel benim, ne istiyorsun?" dedi. Gelen zat dedi ki, "Dörtyüz fersah uzaktan geliyorum. Cuma gecesi uyumuştum. Rüyamda biri gelip, bana Ahmed bin Hanbel'i biliyor musun dedi. Hayır tanımıyorum dedim. Bağdat’a git, onu sor ve bulunca, Hızır aleyhisselam sana selam söyledi de. Semavattaki melekler ondan razıdır. Çünkü o, nefsine asla uymadı, Allahü teâlâya itaat hususunda çok sabırlı davrandı" dedi. Ahmed bin Hanbel "Maşaallah, la havle vela kuvvete illa billah" dedi. Sonra o zata, "Başka bir söyleyeceğin ve ihtiyacın var mı?" dedi. "Hayır sadece bunun için geldim" dedi ve o gün Bağdat’tan ayrıldı.

Nadr bin Ali şöyle demiştir: 
"Ahmed bin Hanbel'in işi, hep ahiret ile ilgili idi. Dünya menfaatleri ona yöneldi, fakat o kabul etmeyip, geri çevirdi."

İmam-ı Ahmed hazretlerinin, yevmiye ile çalışan bir işçisi vardı. Akşam talebesine, bu işçiye ücretinden fazla ver, dedi. Talebe, ücretinden fazla para verdi, işçi almadı ve gitti. Hazret-i İmam, arkasından yetiş, şimdi alır, dedi. Dediği gibi, işçi parayı aldı. Hazret-i imama sebebi sual edildiğinde buyurdu ki: "O zaman böyle bir şey aklından geçiyordu... Şimdi ise bu düşünce onda yok oldu. Alması tevekkülünü bozmayacağı için aldı." 

Tevekkül nedir diye sual ettiler, buyurdu ki, rızkın Allahü teâlâdan olduğuna inanmaktır.

Taberani hazretleri şöyle nakleder: 
Zamanın meşhur bir falcısı vardı. Fal baktırmak isteyenler her taraftan gelir kendisini bulurlardı. Bu şahıs falcılığı meslek haline getirmişti. Daha sonra hastalandı. Yirmi sene iyileşemedi. Biri ziyaretine gelmişti. Halini görünce "Senin iyileşmenin tek yolu var, o da zamanımızın en büyük âlimlerinden ve evliyasından biri olan Ahmed bin Hanbel hazretlerinin dua etmesidir" dedi. Bu falcı da annesini gönderip, dua etmesini istedi. Annesi evine varınca dedi ki: "Oğlum yirmi senedir hasta yatmaktadır. Bunun iyileşmesi için sizden dua istemeye geldim." "Herkes iyileşmek için oğluna gelirdi. Senin oğlun da, herşeyi bildiğini zannederdi. Kendi hastalığını tedavi etmeyip de, seni bana mı gönderdi?" dedi. Kadının çok ısrarı karşısında dayanamayıp, falcılığı bırakması şartıyla dua edeceğini söyledi. Hazret-i imamın bu sözü üzerine falcılığı bıraktı. Tevbe istiğfar etti ve sıhhate kavuştu.

Ahmed bin Hanbel vefat ederken eliyle işaret edip, hayır olmaz dedi. Oğlu, babacığım bu ne haldir? dedi. "Şeytan, benim elimde can ver diyor, ben de "Hayır olmaz! hayır olmaz!" diyorum" dedi. “Bir nefes kalıncaya kadar tehlike vardır. Şeytanın aldatmasından emin olmak yoktur” buyurdu. Vefat haberi, bütün Bağdat halkını ağlattı. Cenaze namazını kılmak üzere çevreden gelenlerle birlikte, binlerce insan toplanmıştı. Bağdatlılar evlerinin kapısını açıp, cenaze namazı için abdest almak isteyen gelsin, diye bağırdılar. Cenaze namazı kılınınca, kuşlar tabutu üzerinde uçuşup, kendilerini tabuta vurdular. Cenaze namazında yüzbine yakın kişi bulundu. O gün yahudi ve hıristiyanlardan pek çok kimse, bu hadiseyi görerek müslüman oldu. Ağlayıp, bağırarak, kelime-i şehadet getirdiler.

Muhammed ibni Huşeyme der ki, vefatından sonra hazret-i imamı rüyamda gördüm. Nereye gidiyorsun? dedim. Cennete gidiyorum, dedi. Allahü teâlâ sana ne muamele etti? dedim. Cevabında buyurdu ki, Allahü teâlâ beni mağfiret etti. Başıma taç giydirdi ve (Ey Ahmed! Kur'an-ı kerime mahluk demediğin için, bu nimetleri sana verdim) buyurdu.

Muhammed bin Huzeyme şöyle anlatır: 
Ahmed bin Hanbel'in vefat haberini İskenderiyye'de iken duydum. Çok üzülmüştüm. Rüyamda Ahmed bin Hanbel'in salına salına yürüdüğünü görüp kendisine: Ey İmam; bu ne biçim yürüyüş böyle? dedim. Ahmed bin Hanbel, Dünyada Allahü teâlânın dinine hizmet edenlerin, Cennetteki yürüyüşleri böyledir buyurdu. Ben; Allahü teâlâ sana nasıl muamele etti? diye sual ettim, İmam hazretleri: Allahü teâlâ başıma bir taç, ayağıma altından iki ayakkabı giydirdi ve (Ey Ahmed! Kur'an-ı kerime mahluk demediğin için, bu iltifatlara kavuştun. Ey İmam, Süfyan-ı Sevri'den sana ulaşan dualar var, onlarla dünyada dua ettiğin gibi, şimdi de dua et) buyurdu. Bu emir üzerine: "Ey âlemlerin Rabbi olan Allah’ım, bizleri af ve mağfiret eyle. Bizlere sual sorma" diye dua ettim. Bu duadan sonra, (Ey Ahmed, işte Cennet, gir oraya) buyurdu ve ben de Cennete girdim." 

İmam-ı Ahmed hazretlerinin güzel sözlerinden bir kısmı şunlardır:

"İlim, insanlara, ekmek ve su kadar lazımdır, İlim, rivayet ve kuru malumat çokluğu değildir, İlim, faydalı olan ve kendisiyle amel edilen şeydir."

"Kulun kalbini ıslah etmesi için, iyilerle beraber olması kadar faydalı bir şey yoktur. Yine kulun fâsıklarla beraber olup, onların işlerine dikkat ve nazar etmesi kadar zararlı bir şey yoktur."

"Günahlar imanı zayıflatır." 

"Yemeği, din kardeşleriyle sürur içinde, fakirlerle ikram ve cömertlikle, diğer insanlarla da mürüvvet içinde yemek lazımdır."

"Her şey için kerem vardır. Kalbin keremi Allahü teâlâdan razı olmak, kadere rıza göstermektir."

"Sizde olmayan meziyetlerle sizi metheden kimsenin, sizde olmayan kötülüklerle de bir gün kötüleyeceğini unutmayınız."

"İstediklerini vermediğiniz zaman kızan, kırılan veya küsen arkadaş, gerçek arkadaş değildir."

"Kibir taşıyan kafada, akla rastlayamazsınız."

"İnsanların ahmak sınıfı, kendilerinin meth edilmesinden hoşlananlarıdır."

"Tevekkül, herşeyi Allah’tan bilmek ve rızkı Onun verdiğine inanmaktır."

"Tevekkül, bütün işlerinde Allahü teâlâya teslim olmak, başa gelen her şeyi Ondan bilip katlanabilmektir."

"İnsana az bir mal yetişir. Çok mal ise kâfi gelmez."

"Bir kimse, sadık bir arkadaşını kaybederse, kendisi için zillettir."

"Hüsn-i zannı olanın hayatı hoş geçer."

"Yalan söylemek, emniyeti giderir."

"Meziyet, fazilet, ilim ve irfan tamamlığı iledir."

"Ayıplardan uzak arkadaş arayanlar, arkadaşsız kalır."

"Her gün sabahtan akşama kadar camide ibadet edip, Allahü teâlâ benim rızkımı nereden olsa gönderir, diyen kimse, cahildir. İslamiyet’ten haberi yoktur.” 

“İhlas, amellerin afetlerinden kurtulmaktır." 

"Zühd üç türlüdür; cahilin zühdü, haramları terk etmektir. Âlimlerin zühdü, helal olanların fazlasından sakınmaktır. Ariflerin zühdü, Allahü teâlâyı unutturan şeyleri terk etmektir."

"Fütüvvet, korktuğun şey yani Cehennem için, arzu ettiğin şeyi yani heva ve hevesi terk etmektir.”

Eserleri:
1) Müsned:
 Otuz bin hadis-i şerifi içine almıştır. 
2) Kitab-üs-Sünne
3) Kitab-üz-Zühd
4) Kitab-üs-Salat 
5) Kitab-ül-Vera vel-İman 
6) Fedail-üs-Sahabe
7) Et-Tefsir
8) En-Nasih vel-Mensuh 
9) Et-Tarih
10) Vücubat-ül-Kur’an 
11) Kitab-ür-Reddi ale’l-Cehmiyye vez-Zenadıka
12) El-Cerhu vet-Ta’dil
13) Kitab-ül-İlel ve Ma’rifet-ür-Rical
 
Geri dön
 

07 Nisan 2007 Cumartesi
 
Ahmed bin Hanbel hazretleri -1-
 
 
Ahmed [bin Muhammed] bin Hanbel, Ehl-i Sünnetin amelde dört hak mezhebinden biri olan Hanbelî mezhebinin imâmı ve velîlerin büyüklerindendir. 780 (H. 164) senesinde Bağdat’ta doğdu. Künyesi, “Ebû Abdillah”, babasının ismi “Muhammed bin Hanbel”dir. 
 
Dedesi Hanbel bin Helâl, Basra’dan Horasan’a yerleşmiş ve Emevî Devletinde Serahs şehri vâliliği yapmıştır. Babası asker (subay) idi. Ahmed bin Hanbel’in âilesi, annesi ona hâmile iken, Merv’den Bağdat’a göçmüş ve o Bağdât’ta doğmuştur. 
 
Nesebi, İslâmiyetten önce ve sonra Araplar arasında meşhûr bir kabîle olan Şeybân kabîlesine dayanır. Bu kabîle, Adnan kabîlesinden gelen Rebîa’nın bir kolu olup, Nizâr kabîlesinde Peygamber Efendimizin soyu ile birleşir. 
 
Ahmed bin Hanbel’in babası, daha o çok küçük yaşta iken, vefât etti. Otuz yaşında vefât eden babasından, önemli bir mîrâs da kalmadı. Onun yetişmesi ile annesi ilgilendi. Küçük yaşta, ilim tahsiline başladı. Bu sırada Bağdat önemli bir ilim merkeziydi. Burada hadîs ve kırâat âlimleri, tasavvufta yetişmiş büyük zâtlar ile diğer ilimlerde yetişmiş kıymetli âlimler bulunuyordu. Önce Kur’ân-ı kerîmi ezberledi. Bundan sonra lügat, hadîs, fıkıh, Sahâbe ve Tâbiîn rivâyetlerini öğrendi. 
 
Ahmed bin Hanbel, emsâli arasında ciddiyeti, takvâsı, sabrı, metânet ve tahammülü ile meşhûr oldu. Bu hâli, henüz 15-16 yaşlarında iken temâs kurduğu âlimlerin dikkatini çekti. Heysem bin Cemîl onun hakkında, daha o sırada şöyle dedi: “Bu çocuk yaşarsa, zamânındakilerin ilimde hucceti, rehberi olacaktır.” 
 
Henüz 15 yaşlarında, İmâm-ı A’zâmın talebesi olan İmâm Ebû Yûsuf’tan fıkıh ve hadîs dersleri aldı. Bundan sonra da üç sene Huşeym’in derslerine devâm ederek ondan hadîs-i şerîf dinledi. Bundan başka Bağdat’ta bulunan meşhûr âlimlerden de ders aldı. 
 
7 yıl Bağdat’ta ilim öğrenen Ahmed bin Hanbel, daha sonra ilim tahsili için seyâhatlere başladı. Önce Basra’ya, bir yıl sonra da, Hicâz’a gitti. Böylece Kûfe, Basra, Mekke-i mükerreme, Medîne-i münevvere, Şâm ve el-Cezîre’ye giderek hadîs ilmini öğrendi. Hadîs râvilerini bizzât görerek, onlardan hadîs-i şerîf dinledi. Basra ve Hicâz’a beşer defâ seyahat yaptı. Hicâz’a yaptığı ilk seyâhatinde, fıkıh ilminde hocası olan, İmâm-ı Şâfiî ile görüştü. Bu görüşme, Mekke’de Mescid-i Harâm’da oldu. İkinci defa ise, Bağdat’ta buluştular. 
 
Hac seferlerinden birinde, hac yaptıktan sonra bir müddet, mücâvir olarak Mekke’de kaldı. Bu zaman zarfında hadîs-i şerîf öğrenme faâliyetlerini sürdürdü. Sonra Yemen’de bulunan meşhûr hadîs âlimi Abdürrezzâk bin Hemmâm’dan hadîs-i şerîf öğrenmek için San’a’ya gitti. Böylece İmâm Zührî ve İbn-i Müseyyib (Müseyyeb) yoluyla rivâyet edilen, birçok hadîs-i şerîfi işitip öğrendi. 
 
Ahmed bin Hanbel, ilim öğrenmek için pekçok İslâm beldesini dolaştı ve bu uğurda pekçok meşakkate katlandı. Kitap çantalarını sırtında taşırdı. Bir seferinde onu tanıyan biri, ezberlediği hadîs-i şerîfin ve yazdığı notlarının çokluğunu görerek; “Bir Kûfe’ye, bir Basra’ya gidiyorsun! Ne zamana kadar böyle devam edeceksin?” deyince, Ahmed bin Hanbel hazretleri “Hokka ve kalem ile mezâra kadar...” diyerek cevâp verdi. 
 
Ahmed bin Hanbel’in kuvvetli hâfızasının yanında dikkati çeken bir vasfı da, işittiği bütün hadîs-i şerîfleri yazmaya çok önem vermesiydi. Yaşadığı devir, ilmin tedvin edilip toplandığı ve kısımlara ayrılıp, yazıldığı bir devirdi. Fıkıh ve lügat ilmi derlenmiş, hadîs ilmi derlenmekte, yazılan hadîs-i şerîfler toplanmakta idi. 
 
Ahmed bin Hanbel, böyle bir zamanda din ilimlerini öğrenip, bilhassa tefsîr, hadîs ve fıkıh ilimlerinde yüksek seviyeye ulaştı. Daha sonra Bağdat’a döndü ve ilmini yayıp, insanlara çok faydalı oldu. 
 
Ahmed bin Hanbel, Peygamber Efendimizin sünnetine son derece bağlıydı; “Hiçbir hadîs-i şerîf yazmadım ki, onunla amel etmeyeyim” buyururdu. 
 
Ahmed bin Hanbel, talebeliği sırasında bir grup kimseyle, bir su kenarında bulunuyordu. Onlar soyunup, suya girdiler. Ahmed bin Hanbel ise, Peygamber Efendimizin şu hadîs-i şerîfine uyarak soyunmadı: “Kim Allah’a ve âhiret gününe îmân ediyorsa, hamâma (avret yerlerini örtmeden) girmesin.” 
 
O gece rüyâsında bir kimse ona; “Ey Ahmed! Sana müjdeler olsun! Zîrâ Allahü teâlâ, Resûlullah’ın sünnetine uyduğun için seni bağışladı. Seni imâm kıldı. İnsanlar sana tâbi olurlar” dedi. “Siz kimsiniz?” diye sorunca o zât; “Cebrâil’im” cevâbını verdi. 
 
Ehl-i sünnet îtikâdından aslâ tâvîz vermezdi. Bağdat’ta Mu’tezile fırkası mensupları; “Kur’ân-ı kerîm mahlûktur” diyerek, bu yanlış îtikâdlarına Abbâsî halîfesi Me’mûn’u da inandırdılar. Me’mûn vâsıtasıyla, Ahmed bin Hanbel hazretlerini de zorlayıp, bu hususta baskı ve işkence yaptılar ve 28 ay hapsettiler. Bütün bunlara rağmen O; “Kur’ân-ı kerîm, Allahü teâlânın kelâmıdır. Mahlûk değildir” dedi. Bu sırada kendisine İmâm-ı Şâfiî Mısır’dan mektup göndermişti. Okuyunca ağladı. Sebebi sorulunca; “Rüyâsında, Resûlullah Efendimizi görmüş, Ahmed bin Hanbel’e mektup ile benden selâm yaz ve de ki, Kur’ân-ı kerîmin mahlûk olup olmadığı kendisinden sorulacak. Cevâb vermesin buyurmuş” dedi.
 

08 Nisan 2007 Pazar
 
Ahmed bin Hanbel hazretleri -2-
 
 
Dünkü makalemizde de belirttiğimiz gibi, Ahmed bin Hanbel (rahmetullahi aleyh) mezheb sâhibi bir âlimdir. Mezhebi, İslamiyette “Ehl-i Sünnet” îtikâdı üzere olan dört hak mezhebden biri olup, kendi ismine nisbetle “Hanbelî Mezhebi” ile anılır. Daha çok Şam, Bağdat ve Mısır’da yayılmıştır. [Dört hak mezheb, Müslümanlar için rahmet ve kolaylıktır. Nitekim Peygamber Efendimiz; “Ümmetimin (müctehidlerinin) mezheplere ayrılması rahmettir” buyurmuştur.] 
 
Ahmed bin Hanbel hazretleri, kırk yaşında, ders ve fetvâ verme işine başladı. Bundan sonra hadîs rivâyetinde ve fetvâda başvurulan önemli bir kaynak oldu. 
 
Ders meclisine dâimâ kitaplarıyla, yazıp kaydettikleri ile çıkardı. Çok kuvvetli bir hâfızaya sâhip olmasına rağmen, hadîs-i şerîf rivâyet ederken, yine de yazdıklarına bakardı. Kitâbından okur, talebelere yazdırırdı. Derslerinde hadîs-i şerîf rivâyetinden başka, bir de fıkhî meseleler hakkında verdiği cevaplar yer almaktaydı. Ondan ders alıp, ilimde yetişenlerin sayısı 900 civarındadır. 
 
Ahmed bin Hanbel hazretlerinin iki çeşit ilim meclisi (ders halkası) vardı. Biri, talebelerine verdiği muntazam dersler; diğeri, hem talebelerinin, hem de halktan isteyenlerin katıldığı derslerdi. Dinleyenlere ve katılanlara saâdet vesilesi olan derslerini, ikindiden sonra Bağdat’ta büyük bir mescidde verirdi. Onun ilim meclisine pekçok kimse katılırdı. Bâzı rivayetlere göre, dersini dinleyenlerin sayısı beş bini bulmuştur. Ahmed bin Hanbel’den ders alıp, ilim öğrenen talebenin çokluğu, ondan hadîs-i şerîf rivâyet edenlerin ve fıkhî meseleler nakledenlerin çok sayıda olmasından da anlaşılmaktadır. Onun meclisine gelip, derslerini dinleyenler, ondaki üstün hâllere ve yüksek ahlâka hayrân kaldıklarından sohbetlerine katılırlardı. 
 
Ebû Âsım Dahhâk ibn-i Mahled, meclisinde toplanan hadîs âlimlerine, onun hakkında, “Bu deryâ gibi bir âlimdir” dedi. 
 
Yolda yürürken, hızlı adımlarla yürürdü. Son derece tevâzu sâhibiydi, çok alçak gönüllüydü. Giydiği elbiseyi en ucuz kumaştan yaptırırdı. Câmiye gittiği zaman ön safa geçmeye çalışmazdı. Mecliste nerede yer bulursa oraya otururdu. Ağırbaşlı ve vakârlıydı. Son derece halîm-selîm, yumuşak huyluydu. Aceleci değildi. 
 
İnsanlara yardım etmeyi severdi. Herkesin derdine dermân olmaya çalışırdı. Yoksulları korurdu. Onu daha çok, mescidde, cenâze namazında ve hasta ziyâretinde görürlerdi. 
 
Halka dâimâ kolaylık yollarını gösterir, ağır vazîfeleri yüklemezdi. Çok kere az şey yer; “Ölecek kimse için bunlar çok bile” derdi. Acıktığı zaman bir şey bulamazsa, kimseden yiyecek istemez ve râhatsız etmezdi. Çoğu zaman ekmeğine sirke katık olurdu. 
 
Ahmed bin Hanbel çok ibâdet ederdi. Her gece Kur’ân-ı kerîmin yedide birini okur, her yedi günde bir hatmederdi. Yatsı namazını kılınca biraz istirâhat